Платоновское философское общество
Plato
О нас
Академии
Конференции
Летние школы
Научные проекты
Диссертации
Тексты платоников
Исследования по платонизму
Справочные издания
Партнеры
Интернет-ресурсы

МОО «Платоновское философское общество»

ΝΟΜΟΙ

Β

652a     {ΑΘ.} Τὸ δὴ μετὰ τοῦτο, ὡς ἔοικε, σκεπτέον ἐκεῖνο περὶ

αὐτῶν, πότερα τοῦτο μόνον ἀγαθὸν ἔχει, τὸ κατιδεῖν πῶς

ἔχομεν τὰς φύσεις, ἢ καί τι μέγεθος ὠφελίας ἄξιον πολλῆς

σπουδῆς ἔνεστ’ ἐν τῇ κατ’ ὀρθὸν χρείᾳ τῆς ἐν οἴνῳ συνου-

(5)σίας. τί οὖν δὴ λέγομεν; ἔνεσθ’, ὡς ὁ λόγος ἔοικεν βού-

λεσθαι σημαίνειν· ὅπῃ δὲ καὶ ὅπως, ἀκούωμεν προσέχοντες

652bτὸν νοῦν, μή πῃ παραποδισθῶμεν ὑπ’ αὐτοῦ.

     {ΚΛ.} Λέγ’ οὖν.

     {ΑΘ.} Ἀναμνησθῆναι τοίνυν ἔγωγε πάλιν ἐπιθυμῶ τί ποτε

653aλέγομεν ἡμῖν εἶναι τὴν ὀρθὴν παιδείαν. τούτου γάρ, ὥς

γε ἐγὼ τοπάζω τὰ νῦν, ἔστιν ἐν τῷ ἐπιτηδεύματι τούτῳ

καλῶς κατορθουμένῳ σωτηρία.

     {ΚΛ.} Μέγα λέγεις.

(5)     {ΑΘ.} Λέγω τοίνυν τῶν παίδων παιδικὴν εἶναι πρώτην

αἴσθησιν ἡδονὴν καὶ λύπην, καὶ ἐν οἷς ἀρετὴ ψυχῇ καὶ

κακία παραγίγνεται πρῶτον, ταῦτ’ εἶναι, φρόνησιν δὲ καὶ

ἀληθεῖς δόξας βεβαίους εὐτυχὲς ὅτῳ καὶ πρὸς τὸ γῆρας

παρεγένετο· τέλεος δ’ οὖν ἔστ’ ἄνθρωπος ταῦτα καὶ τὰ ἐν

653bτούτοις πάντα κεκτημένος ἀγαθά. παιδείαν δὴ λέγω τὴν

παραγιγνομένην πρῶτον παισὶν ἀρετήν· ἡδονὴ δὴ καὶ φιλία

καὶ λύπη καὶ μῖσος ἂν ὀρθῶς ἐν ψυχαῖς ἐγγίγνωνται μήπω

δυναμένων λόγῳ λαμβάνειν, λαβόντων δὲ τὸν λόγον, συμ-

(5)φωνήσωσι τῷ λόγῳ ὀρθῶς εἰθίσθαι ὑπὸ τῶν προσηκόντων

ἐθῶν, αὕτη ’σθ’ ἡ συμφωνία σύμπασα μὲν ἀρετή, τὸ δὲ

περὶ τὰς ἡδονὰς καὶ λύπας τεθραμμένον αὐτῆς ὀρθῶς ὥστε

653cμισεῖν μὲν ἃ χρὴ μισεῖν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς μέχρι τέλους,

στέργειν δὲ ἃ χρὴ στέργειν, τοῦτ’ αὐτὸ ἀποτεμὼν τῷ λόγῳ

καὶ παιδείαν προσαγορεύων, κατά γε τὴν ἐμὴν ὀρθῶς ἂν

προσαγορεύοις.

(5)     {ΚΛ.} Καὶ γάρ, ὦ ξένε, ἡμῖν καὶ τὰ πρότερον ὀρθῶς σοι

παιδείας πέρι καὶ τὰ νῦν εἰρῆσθαι δοκεῖ.

     {ΑΘ.} Καλῶς τοίνυν. τούτων γὰρ δὴ τῶν ὀρθῶς τεθραμ-

μένων ἡδονῶν καὶ λυπῶν παιδειῶν οὐσῶν χαλᾶται τοῖς

ἀνθρώποις καὶ διαφθείρεται κατὰ πολλὰ ἐν τῷ βίῳ, θεοὶ

653dδὲ οἰκτίραντες τὸ τῶν ἀνθρώπων ἐπίπονον πεφυκὸς γένος,

ἀναπαύλας τε αὐτοῖς τῶν πόνων ἐτάξαντο τὰς τῶν ἑορτῶν

ἀμοιβὰς τοῖς θεοῖς, καὶ Μούσας Ἀπόλλωνά τε μουσηγέτην

καὶ Διόνυσον συνεορταστὰς ἔδοσαν, ἵν’ ἐπανορθῶνται, τάς

(5)τε τροφὰς γενομένας ἐν ταῖς ἑορταῖς μετὰ θεῶν. ὁρᾶν ἃ

χρὴ πότερον ἀληθὴς ἡμῖν κατὰ φύσιν ὁ λόγος ὑμνεῖται τὰ

νῦν, ἢ πῶς. φησὶν δὲ τὸ νέον ἅπαν ὡς ἔπος εἰπεῖν τοῖς

τε σώμασι καὶ ταῖς φωναῖς ἡσυχίαν ἄγειν οὐ δύνασθαι,

653eκινεῖσθαι δὲ ἀεὶ ζητεῖν καὶ φθέγγεσθαι, τὰ μὲν ἁλλόμενα

καὶ σκιρτῶντα, οἷον ὀρχούμενα μεθ’ ἡδονῆς καὶ προσπαί-

ζοντα, τὰ δὲ φθεγγόμενα πάσας φωνάς. τὰ μὲν οὖν ἄλλα

ζῷα οὐκ ἔχειν αἴσθησιν τῶν ἐν ταῖς κινήσεσιν τάξεων οὐδὲ

(5)ἀταξιῶν, οἷς δὴ ῥυθμὸς ὄνομα καὶ ἁρμονία· ἡμῖν δὲ οὓς

654aεἴπομεν τοὺς θεοὺς συγχορευτὰς δεδόσθαι, τούτους εἶναι καὶ

τοὺς δεδωκότας τὴν ἔνρυθμόν τε καὶ ἐναρμόνιον αἴσθησιν

μεθ’ ἡδονῆς, ᾗ δὴ κινεῖν τε ἡμᾶς καὶ χορηγεῖν ἡμῶν τούτους,

ᾠδαῖς τε καὶ ὀρχήσεσιν ἀλλήλοις συνείροντας, χορούς τε

(5)ὠνομακέναι παρὰ τὸ τῆς χαρᾶς ἔμφυτον ὄνομα. πρῶτον

δὴ τοῦτο ἀποδεξώμεθα; θῶμεν παιδείαν εἶναι πρώτην διὰ

Μουσῶν τε καὶ Ἀπόλλωνος, ἢ πῶς;

     {ΚΛ.} Οὕτως.

     {ΑΘ.} Οὐκοῦν ὁ μὲν ἀπαίδευτος ἀχόρευτος ἡμῖν ἔσται, τὸν

654bδὲ πεπαιδευμένον ἱκανῶς κεχορευκότα θετέον;

     {ΚΛ.} Τί μήν;

     {ΑΘ.} Χορεία γε μὴν ὄρχησίς τε καὶ ᾠδὴ τὸ σύνολόν

ἐστιν.

(5)     {ΚΛ.} Ἀναγκαῖον.

     {ΑΘ.} Ὁ καλῶς ἄρα πεπαιδευμένος ᾄδειν τε καὶ ὀρχεῖσθαι

δυνατὸς ἂν εἴη καλῶς.

     {ΚΛ.} Ἔοικεν.

     {ΑΘ.} Ἴδωμεν δὴ τί ποτ’ ἐστὶ τὸ νῦν αὖ λεγόμενον.

(10)     {ΚΛ.} Τὸ ποῖον δή;

     {ΑΘ.} "Καλῶς ᾄδει," φαμέν, "καὶ καλῶς ὀρχεῖται"· πό-

654cτερον "εἰ καὶ καλὰ ᾄδει καὶ καλὰ ὀρχεῖται" προσθῶμεν ἢ μή;

     {ΚΛ.} Προσθῶμεν.

     {ΑΘ.} Τί δ’ ἂν τὰ καλά τε ἡγούμενος εἶναι καλὰ καὶ τὰ

αἰσχρὰ αἰσχρὰ οὕτως αὐτοῖς χρῆται; βέλτιον ὁ τοιοῦτος

(5)πεπαιδευμένος ἡμῖν ἔσται τὴν χορείαν τε καὶ μουσικὴν ἢ

ὃς ἂν τῷ μὲν σώματι καὶ τῇ φωνῇ τὸ διανοηθὲν εἶναι καλὸν

ἱκανῶς ὑπηρετεῖν δυνηθῇ ἑκάστοτε, χαίρῃ δὲ μὴ τοῖς καλοῖς

μηδὲ μισῇ τὰ μὴ καλά; ἢ ’κεῖνος ὃς ἂν τῇ μὲν φωνῇ καὶ

654dτῷ σώματι μὴ πάνυ δυνατὸς ᾖ κατορθοῦν, ἢ διανοεῖσθαι, τῇ

δὲ ἡδονῇ καὶ λύπῃ κατορθοῖ, τὰ μὲν ἀσπαζόμενος, ὅσα καλά,

τὰ δὲ δυσχεραίνων, ὁπόσα μὴ καλά;

     {ΚΛ.} Πολὺ τὸ διαφέρον, ὦ ξένε, λέγεις τῆς παιδείας.

(5)     {ΑΘ.} Οὐκοῦν εἰ μὲν τὸ καλὸν ᾠδῆς τε καὶ ὀρχήσεως πέρι

γιγνώσκομεν τρεῖς ὄντες, ἴσμεν καὶ τὸν πεπαιδευμένον τε καὶ

ἀπαίδευτον ὀρθῶς· εἰ δὲ ἀγνοοῦμέν γε τοῦτο, οὐδ’ εἴ τις

παιδείας ἐστὶν φυλακὴ καὶ ὅπου διαγιγνώσκειν ἄν ποτε

654eδυναίμεθα. ἆρ’ οὐχ οὕτως;

     {ΚΛ.} Οὕτω μὲν οὖν.

     {ΑΘ.} Ταῦτ’ ἄρα μετὰ τοῦθ’ ἡμῖν αὖ καθάπερ κυσὶν ἰχνευ-

ούσαις διερευνητέον, σχῆμά τε καλὸν καὶ μέλος καὶ ᾠδὴν

(5)καὶ ὄρχησιν· εἰ δὲ ταῦθ’ ἡμᾶς διαφυγόντα οἰχήσεται, μάταιος

ὁ μετὰ ταῦθ’ ἡμῖν περὶ παιδείας ὀρθῆς εἴθ’ Ἑλληνικῆς εἴτε

βαρβαρικῆς λόγος ἂν εἴη.

     {ΚΛ.} Ναί.

     {ΑΘ.} Εἶεν· τί δὲ δὴ τὸ καλὸν χρὴ φάναι σχῆμα ἢ μέλος

(10)εἶναί ποτε; φέρε, ἀνδρικῆς ψυχῆς ἐν πόνοις ἐχομένης καὶ

655aδειλῆς ἐν τοῖς αὐτοῖς τε καὶ ἴσοις ἆρ’ ὅμοια τά τε σχήματα

καὶ τὰ φθέγματα συμβαίνει γίγνεσθαι;

     {ΚΛ.} Καὶ πῶς, ὅτε γε μηδὲ τὰ χρώματα;

     {ΑΘ.} Καλῶς γε, ὦ ἑταῖρε. ἀλλ’ ἐν γὰρ μουσικῇ καὶ

(5)σχήματα μὲν καὶ μέλη ἔνεστιν, περὶ ῥυθμὸν καὶ ἁρμονίαν

οὔσης τῆς μουσικῆς, ὥστε εὔρυθμον μὲν καὶ εὐάρμοστον,

εὔχρων δὲ μέλος ἢ σχῆμα οὐκ ἔστιν ἀπεικάσαντα, ὥσπερ

οἱ χοροδιδάσκαλοι ἀπεικάζουσιν, ὀρθῶς φθέγγεσθαι· τὸ δὲ

τοῦ δειλοῦ τε καὶ ἀνδρείου σχῆμα ἢ μέλος ἔστιν τε, καὶ

655bὀρθῶς προσαγορεύειν ἔχει τὰ μὲν τῶν ἀνδρείων καλά, τὰ

τῶν δειλῶν δὲ αἰσχρά. καὶ ἵνα δὴ μὴ μακρολογία πολλή

τις γίγνηται περὶ ταῦθ’ ἡμῖν ἅπαντα, ἁπλῶς ἔστω τὰ μὲν

ἀρετῆς ἐχόμενα ψυχῆς ἢ σώματος, εἴτε αὐτῆς εἴτε τινὸς

(5)εἰκόνος, σύμπαντα σχήματά τε καὶ μέλη καλά, τὰ δὲ κακίας

αὖ, τοὐναντίον ἅπαν.

     {ΚΛ.} Ὀρθῶς τε προκαλῇ καὶ ταῦθ’ ἡμῖν οὕτως ἔχειν

ἀποκεκρίσθω τὰ νῦν.

     {ΑΘ.} Ἔτι δὴ τόδε· πότερον ἅπαντες πάσαις χορείαις

655cὁμοίως χαίρομεν, ἢ πολλοῦ δεῖ;

     {ΚΛ.} Τοῦ παντὸς μὲν οὖν.

     {ΑΘ.} Τί ποτ’ ἂν οὖν λέγομεν τὸ πεπλανηκὸς ἡμᾶς εἶναι;

πότερον οὐ ταὐτά ἐστι καλὰ ἡμῖν πᾶσιν, ἢ τὰ μὲν αὐτά,

(5)ἀλλ’ οὐ δοκεῖ ταὐτὰ εἶναι; οὐ γάρ που ἐρεῖ γέ τις ὥς ποτε

τὰ τῆς κακίας ἢ ἀρετῆς καλλίονα χορεύματα, οὐδ’ ὡς αὐτὸς

μὲν χαίρει τοῖς τῆς μοχθηρίας σχήμασιν, οἱ δ’ ἄλλοι ἐναντίᾳ

ταύτης Μούσῃ τινί· καίτοι λέγουσίν γε οἱ πλεῖστοι μου-

655dσικῆς ὀρθότητα εἶναι τὴν ἡδονὴν ταῖς ψυχαῖς πορίζουσαν

δύναμιν. ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὔτε ἀνεκτὸν οὔτε ὅσιον τὸ

παράπαν φθέγγεσθαι, τόδε δὲ μᾶλλον εἰκὸς πλανᾶν ἡμᾶς.

     {ΚΛ.} Τὸ ποῖον;

(5)     {ΑΘ.} Ἐπειδὴ μιμήματα τρόπων ἐστὶ τὰ περὶ τὰς χορείας,

ἐν πράξεσί τε παντοδαπαῖς γιγνόμενα καὶ τύχαις, καὶ ἤθεσι

καὶ μιμήσεσι διεξιόντων ἑκάστων, οἷς μὲν ἂν πρὸς τρόπου

τὰ ῥηθέντα ἢ μελῳδηθέντα ἢ καὶ ὁπωσοῦν χορευθέντα, ἢ

655eκατὰ φύσιν ἢ κατὰ ἔθος ἢ κατ’ ἀμφότερα, τούτους μὲν καὶ

τούτοις χαίρειν τε καὶ ἐπαινεῖν αὐτὰ καὶ προσαγορεύειν

καλὰ ἀναγκαῖον, οἷς δ’ ἂν παρὰ φύσιν ἢ τρόπον ἤ τινα

συνήθειαν, οὔτε χαίρειν δυνατὸν οὔτε ἐπαινεῖν αἰσχρά τε

(5)προσαγορεύειν. οἷς δ’ ἂν τὰ μὲν τῆς φύσεως ὀρθὰ συμ-

βαίνῃ, τὰ δὲ τῆς συνηθείας ἐναντία, ἢ τὰ μὲν τῆς συνη-

θείας ὀρθά, τὰ δὲ τῆς φύσεως ἐναντία, οὗτοι δὲ ταῖς ἡδοναῖς

656aτοὺς ἐπαίνους ἐναντίους προσαγορεύουσιν· ἡδέα γὰρ τούτων

ἕκαστα εἶναί φασι, πονηρὰ δέ, καὶ ἐναντίον ἄλλων οὓς

οἴονται φρονεῖν αἰσχύνονται μὲν κινεῖσθαι τῷ σώματι τὰ

τοιαῦτα, αἰσχύνονται δὲ ᾄδειν ὡς ἀποφαινόμενοι καλὰ μετὰ

(5)σπουδῆς, χαίρουσιν δὲ παρ’ αὑτοῖς.

     {ΚΛ.} Ὀρθότατα λέγεις.

     {ΑΘ.} Μῶν οὖν τι βλάβην ἔσθ’ ἥντινα φέρει τῷ χαίροντι

πονηρίας ἢ σχήμασιν ἢ μέλεσιν, ἤ τιν’ ὠφελίαν αὖ τοῖς

πρὸς τἀναντία τὰς ἡδονὰς ἀποδεχομένοις;

(10)     {ΚΛ.} Εἰκός γε.

656b     {ΑΘ.} Πότερον εἰκὸς ἢ καὶ ἀναγκαῖον ταὐτὸν εἶναι ὅπερ

ὅταν τις πονηροῖς ἤθεσιν συνὼν κακῶν ἀνθρώπων μὴ μισῇ,

χαίρῃ δὲ ἀποδεχόμενος, ψέγῃ δὲ ὡς ἐν παιδιᾶς μοίρᾳ, ὀνει-

ρώττων αὐτοῦ τὴν μοχθηρίαν; τότε ὁμοιοῦσθαι δήπου ἀνάγκη

(5)τὸν χαίροντα ὁποτέροις ἂν χαίρῃ, ἐὰν ἄρα καὶ ἐπαινεῖν

αἰσχύνηται· καίτοι τοῦ τοιούτου τί μεῖζον ἀγαθὸν ἢ κακὸν

φαῖμεν ἂν ἡμῖν ἐκ πάσης ἀνάγκης γίγνεσθαι;

     {ΚΛ.} Δοκῶ μὲν οὐδέν.

656c     {ΑΘ.} Ὅπου δὴ νόμοι καλῶς εἰσι κείμενοι ἢ καὶ εἰς τὸν

ἔπειτα χρόνον ἔσονται τὴν περὶ τὰς Μούσας παιδείαν τε

καὶ παιδιάν, οἰόμεθα ἐξέσεσθαι τοῖς ποιητικοῖς, ὅτιπερ ἂν

αὐτὸν τὸν ποιητὴν ἐν τῇ ποιήσει τέρπῃ ῥυθμοῦ ἢ μέλους

(5)ἢ ῥήματος ἐχόμενον, τοῦτο διδάσκοντα καὶ τοὺς τῶν εὐνόμων

παῖδας καὶ νέους ἐν τοῖς χοροῖς, ὅτι ἂν τύχῃ ἀπεργάζεσθαι

πρὸς ἀρετὴν ἢ μοχθηρίαν;

     {ΚΛ.} Οὔτοι δὴ τοῦτό γε λόγον ἔχει· πῶς γὰρ ἄν;

656d     {ΑΘ.} Νῦν δέ γε αὐτὸ ὡς ἔπος εἰπεῖν ἐν πάσαις ταῖς

πόλεσιν ἔξεστι δρᾶν, πλὴν κατ’ Αἴγυπτον.

     {ΚΛ.} Ἐν Αἰγύπτῳ δὲ δὴ πῶς τὸ τοιοῦτον φῂς νενομοθε-

τῆσθαι;

(5)     {ΑΘ.} Θαῦμα καὶ ἀκοῦσαι. πάλαι γὰρ δή ποτε, ὡς ἔοικεν,

ἐγνώσθη παρ’ αὐτοῖς οὗτος ὁ λόγος ὃν τὰ νῦν λέγομεν ἡμεῖς,

ὅτι καλὰ μὲν σχήματα, καλὰ δὲ μέλη δεῖ μεταχειρίζεσθαι

ταῖς συνηθείαις τοὺς ἐν ταῖς πόλεσιν νέους· ταξάμενοι δὲ

ταῦτα, ἅττα ἐστὶ καὶ ὁποῖ’ ἄττα ἀπέφηναν ἐν τοῖς ἱεροῖς,

656eκαὶ παρὰ ταῦτ’ οὐκ ἐξῆν οὔτε ζωγράφοις, οὔτ’ ἄλλοις ὅσοι

σχήματα καὶ ὁποῖ’ ἄττα ἀπεργάζονται, καινοτομεῖν οὐδ’

ἐπινοεῖν ἄλλ’ ἄττα ἢ τὰ πάτρια, οὐδὲ νῦν ἔξεστιν, οὔτε ἐν

τούτοις οὔτε ἐν μουσικῇ συμπάσῃ. σκοπῶν δὲ εὑρήσεις

(5)αὐτόθι τὰ μυριοστὸν ἔτος γεγραμμένα ἢ τετυπωμένα_οὐχ

ὡς ἔπος εἰπεῖν μυριοστὸν ἀλλ’ ὄντως_τῶν νῦν δεδημιουργη-

657aμένων οὔτε τι καλλίονα οὔτ’ αἰσχίω, τὴν αὐτὴν δὲ τέχνην

ἀπειργασμένα.

     {ΚΛ.} Θαυμαστὸν λέγεις.

     {ΑΘ.} Νομοθετικὸν μὲν οὖν καὶ πολιτικὸν ὑπερβαλλόντως.

(5)ἀλλ’ ἕτερα φαῦλ’ ἂν εὕροις αὐτόθι· τοῦτο δ’ οὖν τὸ περὶ

μουσικὴν ἀληθές τε καὶ ἄξιον ἐννοίας, ὅτι δυνατὸν ἄρ’ ἦν

περὶ τῶν τοιούτων νομοθετεῖσθαι βεβαίως θαρροῦντα μέλη

τὰ τὴν ὀρθότητα φύσει παρεχόμενα. τοῦτο δὲ θεοῦ ἢ θείου

τινὸς ἀνδρὸς ἂν εἴη, καθάπερ ἐκεῖ φασιν τὰ τὸν πολὺν τοῦτον

657bσεσωμένα χρόνον μέλη τῆς Ἴσιδος ποιήματα γεγονέναι.

ὥσθ’, ὅπερ ἔλεγον, εἰ δύναιτό τις ἑλεῖν αὐτῶν καὶ ὁπωσοῦν

τὴν ὀρθότητα, θαρροῦντα χρὴ εἰς νόμον ἄγειν καὶ τάξιν αὐτά·

ὡς ἡ τῆς ἡδονῆς καὶ λύπης ζήτησις τοῦ καινῇ ζητεῖν ἀεὶ

(5)μουσικῇ χρῆσθαι σχεδὸν οὐ μεγάλην τινὰ δύναμιν ἔχει

πρὸς τὸ διαφθεῖραι τὴν καθιερωθεῖσαν χορείαν ἐπικαλοῦσα

ἀρχαιότητα. τὴν γοῦν ἐκεῖ οὐδαμῶς ἔοικε δυνατὴ γεγονέναι

διαφθεῖραι, πᾶν δὲ τοὐναντίον.

657c     {ΚΛ.} Φαίνεται οὕτως ἂν ταῦτα ἔχειν ἐκ τῶν ὑπὸ σοῦ τὰ

νῦν λεχθέντων.

     {ΑΘ.} Ἆρ’ οὖν θαρροῦντες λέγομεν τὴν τῇ μουσικῇ καὶ τῇ

παιδιᾷ μετὰ χορείας χρείαν ὀρθὴν εἶναι τοιῷδέ τινι τρόπῳ;

(5)χαίρομεν ὅταν οἰώμεθα εὖ πράττειν, καὶ ὁπόταν χαίρωμεν,

οἰόμεθα εὖ πράττειν αὖ; μῶν οὐχ οὕτως;

     {ΚΛ.} Οὕτω μὲν οὖν.

     {ΑΘ.} Καὶ μὴν ἔν γε τῷ τοιούτῳ, χαίροντες, ἡσυχίαν οὐ

δυνάμεθα ἄγειν.

(10)     {ΚΛ.} Ἔστι ταῦτα.

657d     {ΑΘ.} Ἆρ’ οὖν οὐχ ἡμῶν οἱ μὲν νέοι αὐτοὶ χορεύειν ἕτοιμοι,

τὸ δὲ τῶν πρεσβυτέρων ἡμῶν ἐκείνους αὖ θεωροῦντες διάγειν

ἡγούμεθα πρεπόντως, χαίροντες τῇ ἐκείνων παιδιᾷ τε καὶ

ἑορτάσει, ἐπειδὴ τὸ παρ’ ἡμῖν ἡμᾶς ἐλαφρὸν ἐκλείπει νῦν, ὃ

(5)ποθοῦντες καὶ ἀσπαζόμενοι τίθεμεν οὕτως ἀγῶνας τοῖς δυνα-

μένοις ἡμᾶς ὅτι μάλιστ’ εἰς τὴν νεότητα μνήμῃ ἐπεγείρειν;

     {ΚΛ.} Ἀληθέστατα.

     {ΑΘ.} Μῶν οὖν οἰόμεθα καὶ κομιδῇ μάτην τὸν νῦν λεγό-

657eμενον λόγον περὶ τῶν ἑορταζόντων λέγειν τοὺς πολλούς, ὅτι

τοῦτον δεῖ σοφώτατον ἡγεῖσθαι καὶ κρίνειν νικᾶν, ὃς ἂν

ἡμᾶς εὐφραίνεσθαι καὶ χαίρειν ὅτι μάλιστα ἀπεργάζηται;

δεῖ γὰρ δή, ἐπείπερ ἀφείμεθά γε παίζειν ἐν τοῖς τοιούτοις,

(5)τὸν πλείστους καὶ μάλιστα χαίρειν ποιοῦντα, τοῦτον μάλιστα

τιμᾶσθαί τε, καὶ ὅπερ εἶπον νυνδή, τὰ νικητήρια φέρειν.

658aἆρ’ οὐκ ὀρθῶς λέγεταί τε τοῦτο καὶ πράττοιτ’ ἄν, εἰ ταύτῃ

γίγνοιτο;

     {ΚΛ.} Τάχ’ ἄν.

     {ΑΘ.} Ἀλλ’, ὦ μακάριε, μὴ ταχὺ τὸ τοιοῦτον κρίνωμεν,

(5)ἀλλὰ διαιροῦντες αὐτὸ κατὰ μέρη σκοπώμεθα τοιῷδέ τινι

τρόπῳ· τί ἄν, εἴ ποτέ τις οὕτως ἁπλῶς ἀγῶνα θείη ὁντινοῦν,

μηδὲν ἀφορίσας μήτε γυμνικὸν μήτε μουσικὸν μήθ’ ἱππικόν,

ἀλλὰ πάντας συναγαγὼν τοὺς ἐν τῇ πόλει προείποι, θεὶς

νικητήρια, τὸν βουλόμενον ἥκειν ἀγωνιούμενον ἡδονῆς πέρι

658bμόνον, ὃς δ’ ἂν τέρψῃ τοὺς θεατὰς μάλιστα, μηδὲν ἐπιτατ-

τόμενος ᾧτινι τρόπῳ, νικήσῃ δὲ αὐτὸ τοῦτο ὅτι μάλιστα

ἀπεργασάμενος καὶ κριθῇ τῶν ἀγωνισαμένων ἥδιστος γεγο-

νέναι_τί ποτ’ ἂν ἡγούμεθα ἐκ ταύτης τῆς προρρήσεως

(5)συμβαίνειν;

     {ΚΛ.} Τοῦ πέρι λέγεις;

     {ΑΘ.} Εἰκός που τὸν μέν τινα ἐπιδεικνύναι, καθάπερ

Ὅμηρος, ῥαψῳδίαν, ἄλλον δὲ κιθαρῳδίαν, τὸν δέ τινα τρα-

γῳδίαν, τὸν δ’ αὖ κωμῳδίαν, οὐ θαυμαστὸν δὲ εἴ τις καὶ

658cθαύματα ἐπιδεικνὺς μάλιστ’ ἂν νικᾶν ἡγοῖτο· τούτων δὴ

τοιούτων καὶ ἑτέρων ἀγωνιστῶν μυρίων ἐλθόντων ἔχομεν

εἰπεῖν τίς ἂν νικῷ δικαίως;

     {ΚΛ.} Ἄτοπον ἤρου· τίς γὰρ ἂν ἀποκρίνοιτό σοι τοῦτο ὡς

(5)γνοὺς ἄν ποτε πρὶν ἀκοῦσαί τε, καὶ τῶν ἀθλητῶν ἑκάστων

αὐτήκοος αὐτὸς γενέσθαι;

     {ΑΘ.} Τί οὖν δή; βούλεσθε ἐγὼ σφῷν τὴν ἄτοπον ἀπό-

κρισιν ταύτην ἀποκρίνωμαι;

     {ΚΛ.} Τί μήν;

(10)     {ΑΘ.} Εἰ μὲν τοίνυν τὰ πάνυ σμικρὰ κρίνοι παιδία, κρινοῦσιν

τὸν τὰ θαύματα ἐπιδεικνύντα· ἦ γάρ;

658d     {ΚΛ.} Πῶς γὰρ οὔ;

     {ΑΘ.} Ἐὰν δέ γ’ οἱ μείζους παῖδες, τὸν τὰς κωμῳδίας·

τραγῳδίαν δὲ αἵ τε πεπαιδευμέναι τῶν γυναικῶν καὶ τὰ νέα

μειράκια καὶ σχεδὸν ἴσως τὸ πλῆθος πάντων.

(5)     {ΚΛ.} Ἴσως δῆτα.

     {ΑΘ.} Ῥαψῳδὸν δέ, καλῶς Ἰλιάδα καὶ Ὀδύσσειαν ἤ τι

τῶν Ἡσιοδείων διατιθέντα, τάχ’ ἂν ἡμεῖς οἱ γέροντες ἥδιστα

ἀκούσαντες νικᾶν ἂν φαῖμεν πάμπολυ. τίς οὖν ὀρθῶς ἂν

νενικηκὼς εἴη; τοῦτο μετὰ τοῦτο· ἦ γάρ;

(10)     {ΚΛ.} Ναί.

658e     {ΑΘ.} Δῆλον ὡς ἔμοιγε καὶ ὑμῖν ἀναγκαῖόν ἐστιν φάναι

τοὺς ὑπὸ τῶν ἡμετέρων ἡλικιωτῶν κριθέντας ὀρθῶς ἂν

νικᾶν. τὸ γὰρ ἔθος ἡμῖν τῶν νῦν δὴ πάμπολυ δοκεῖ τῶν

ἐν ταῖς πόλεσιν ἁπάσαις καὶ πανταχοῦ βέλτιστον γίγνεσθαι.

(5)     {ΚΛ.} Τί μήν;

     {ΑΘ.} Συγχωρῶ δὴ τό γε τοσοῦτον καὶ ἐγὼ τοῖς πολλοῖς,

δεῖν τὴν μουσικὴν ἡδονῇ κρίνεσθαι, μὴ μέντοι τῶν γε ἐπιτυ-

χόντων, ἀλλὰ σχεδὸν ἐκείνην εἶναι Μοῦσαν καλλίστην ἥτις

τοὺς βελτίστους καὶ ἱκανῶς πεπαιδευμένους τέρπει, μάλιστα

659aδὲ ἥτις ἕνα τὸν ἀρετῇ τε καὶ παιδείᾳ διαφέροντα· διὰ ταῦτα

δὲ ἀρετῆς φαμεν δεῖσθαι τοὺς τούτων κριτάς, ὅτι τῆς τε

ἄλλης μετόχους αὐτοὺς εἶναι δεῖ φρονήσεως καὶ δὴ καὶ τῆς

ἀνδρείας. οὔτε γὰρ παρὰ θεάτρου δεῖ τόν γε ἀληθῆ κριτὴν

(5)κρίνειν μανθάνοντα, καὶ ἐκπληττόμενον ὑπὸ θορύβου τῶν

πολλῶν καὶ τῆς αὑτοῦ ἀπαιδευσίας, οὔτ’ αὖ γιγνώσκοντα δι’

ἀνανδρίαν καὶ δειλίαν ἐκ ταὐτοῦ στόματος οὗπερ τοὺς θεοὺς

659bἐπεκαλέσατο μέλλων κρίνειν, ἐκ τούτου ψευδόμενον ἀποφαί-

νεσθαι ῥᾳθύμως τὴν κρίσιν· οὐ γὰρ μαθητὴς ἀλλὰ διδάσκαλος,

ὥς γε τὸ δίκαιον, θεατῶν μᾶλλον ὁ κριτὴς καθίζει, καὶ ἐναν-

τιωσόμενος τοῖς τὴν ἡδονὴν μὴ προσηκόντως μηδὲ ὀρθῶς

(5)ἀποδιδοῦσι θεαταῖς. ἐξῆν γὰρ δὴ τῷ παλαιῷ τε καὶ Ἑλλη-

νικῷ νόμῳ, [οὐ] καθάπερ ὁ Σικελικός τε καὶ Ἰταλικὸς νόμος

νῦν, τῷ πλήθει τῶν θεατῶν ἐπιτρέπων καὶ τὸν νικῶντα

διακρίνων χειροτονίαις, διέφθαρκε μὲν τοὺς ποιητὰς αὐτούς

659c_πρὸς γὰρ τὴν τῶν κριτῶν ἡδονὴν ποιοῦσιν οὖσαν φαύλην,

ὥστε αὐτοὶ αὐτοὺς οἱ θεαταὶ παιδεύουσιν_διέφθαρκεν δ’

αὐτοῦ τοῦ θεάτρου τὰς ἡδονάς· δέον γὰρ αὐτοὺς ἀεὶ βελτίω

τῶν αὑτῶν ἠθῶν ἀκούοντας βελτίω τὴν ἡδονὴν ἴσχειν, νῦν

(5)αὐτοῖς δρῶσιν πᾶν τοὐναντίον συμβαίνει. τί ποτ’ οὖν ἡμῖν

τὰ νῦν αὖ διαπερανθέντα τῷ λόγῳ σημαίνειν βούλεται;

σκοπεῖσθ’ εἰ τόδε.

     {ΚΛ.} Τὸ ποῖον;

     {ΑΘ.} Δοκεῖ μοι τρίτον ἢ τέταρτον ὁ λόγος εἰς ταὐτὸν

659dπεριφερόμενος ἥκειν, ὡς ἄρα παιδεία μέν ἐσθ’ ἡ παίδων

ὁλκή τε καὶ ἀγωγὴ πρὸς τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου λόγον ὀρθὸν εἰρη-

μένον, καὶ τοῖς ἐπιεικεστάτοις καὶ πρεσβυτάτοις δι’ ἐμπειρίαν

συνδεδογμένον ὡς ὄντως ὀρθός ἐστιν· ἵν’ οὖν ἡ ψυχὴ τοῦ

(5)παιδὸς μὴ ἐναντία χαίρειν καὶ λυπεῖσθαι ἐθίζηται τῷ νόμῳ

καὶ τοῖς ὑπὸ τοῦ νόμου πεπεισμένοις, ἀλλὰ συνέπηται

χαίρουσά τε καὶ λυπουμένη τοῖς αὐτοῖς τούτοις οἷσπερ ὁ

659eγέρων, τούτων ἕνεκα, ἃς ᾠδὰς καλοῦμεν, ὄντως μὲν ἐπῳδαὶ

ταῖς ψυχαῖς αὗται νῦν γεγονέναι, πρὸς τὴν τοιαύτην ἣν

λέγομεν συμφωνίαν ἐσπουδασμέναι, διὰ δὲ τὸ σπουδὴν μὴ

δύνασθαι φέρειν τὰς τῶν νέων ψυχάς, παιδιαί τε καὶ ᾠδαὶ

(5)καλεῖσθαι καὶ πράττεσθαι, καθάπερ τοῖς κάμνουσίν τε καὶ

ἀσθενῶς ἴσχουσιν τὰ σώματα ἐν ἡδέσι τισὶν σιτίοις καὶ

660aπώμασι τὴν χρηστὴν πειρῶνται τροφὴν προσφέρειν οἷς μέλει

τούτων, τὴν δὲ τῶν πονηρῶν ἐν ἀηδέσιν, ἵνα τὴν μὲν ἀσπά-

ζωνται, τὴν δὲ μισεῖν ὀρθῶς ἐθίζωνται. ταὐτὸν δὴ καὶ τὸν

ποιητικὸν ὁ ὀρθὸς νομοθέτης ἐν τοῖς καλοῖς ῥήμασι καὶ

(5)ἐπαινετοῖς πείσει τε, καὶ ἀναγκάσει μὴ πείθων, τὰ τῶν

σωφρόνων τε καὶ ἀνδρείων καὶ πάντως ἀγαθῶν ἀνδρῶν ἔν

τε ῥυθμοῖς σχήματα καὶ ἐν ἁρμονίαισιν μέλη ποιοῦντα ὀρθῶς

ποιεῖν.

660b     {ΚΛ.} Νῦν οὖν οὕτω δοκοῦσίν σοι, πρὸς Διός, ὦ ξένε, ἐν

ταῖς ἄλλαις πόλεσι ποιεῖν; ἐγὼ μὲν γὰρ καθ’ ὅσον αἰσθά-

νομαι, πλὴν παρ’ ἡμῖν ἢ παρὰ Λακεδαιμονίοις, ἃ σὺ νῦν

λέγεις οὐκ οἶδα πραττόμενα, καινὰ δὲ ἄττα ἀεὶ γιγνόμενα

(5)περί τε τὰς ὀρχήσεις καὶ περὶ τὴν ἄλλην μουσικὴν σύμπασαν,

οὐχ ὑπὸ νόμων μεταβαλλόμενα ἀλλ’ ὑπό τινων ἀτάκτων

ἡδονῶν, πολλοῦ δεουσῶν τῶν αὐτῶν εἶναι καὶ κατὰ ταὐτά, ὡς

660cσὺ κατ’ Αἴγυπτον ἀφερμηνεύεις, ἀλλ’ οὐδέποτε τῶν αὐτῶν.

     {ΑΘ.} Ἄριστά γ’, ὦ Κλεινία. εἰ δ’ ἔδοξά σοι ἃ σὺ λέγεις

λέγειν ὡς νῦν γιγνόμενα, οὐκ ἂν θαυμάζοιμι εἰ μὴ σαφῶς

λέγων ἃ διανοοῦμαι τοῦτο ἐποίησα καὶ ἔπαθον· ἀλλ’ ἃ

(5)βούλομαι γίγνεσθαι περὶ μουσικήν, τοιαῦτ’ ἄττα εἶπον ἴσως

ὥστε σοὶ δόξαι ταῦτα ἐμὲ λέγειν. λοιδορεῖν γὰρ πράγματα

ἀνίατα καὶ πόρρω προβεβηκότα ἁμαρτίας οὐδαμῶς ἡδύ,

660dἀναγκαῖον δ’ ἐνίοτέ ἐστιν. ἐπειδὴ δὲ ταῦτα συνδοκεῖ καὶ

σοί, φέρε, φῂς παρ’ ὑμῖν καὶ τοῖσδε μᾶλλον ἢ παρὰ τοῖς

ἄλλοις Ἕλλησιν γίγνεσθαι τὰ τοιαῦτα;

     {ΚΛ.} Τί μήν;

(5)     {ΑΘ.} Τί δ’ εἰ καὶ παρὰ τοῖς ἄλλοις γίγνοιθ’ οὕτω; πότερον

αὐτὰ καλλιόνως οὕτως εἶναι φαῖμεν ἂν ἢ καθάπερ νῦν γίγνεται

γιγνόμενα;

     {ΚΛ.} Πολύ που τὸ διαφέρον, εἰ καθάπερ παρά τε τοῖσδε

καὶ παρ’ ἡμῖν, καὶ ἔτι καθάπερ εἶπες σὺ νυνδὴ δεῖν εἶναι,

(10)γίγνοιτο.

     {ΑΘ.} Φέρε δή, συνομολογησώμεθα τὰ νῦν. ἄλλο τι παρ’

660eὑμῖν ἐν πάσῃ παιδείᾳ καὶ μουσικῇ τὰ λεγόμενά ἐστι τάδε;

τοὺς ποιητὰς ἀναγκάζετε λέγειν ὡς ὁ μὲν ἀγαθὸς ἀνὴρ

σώφρων ὢν καὶ δίκαιος εὐδαίμων ἐστὶ καὶ μακάριος, ἐάντε

μέγας καὶ ἰσχυρὸς ἐάντε μικρὸς καὶ ἀσθενὴς ᾖ, καὶ ἐὰν

(5)πλουτῇ καὶ μή· ἐὰν δὲ ἄρα πλουτῇ μὲν Κινύρα τε καὶ Μίδα

μᾶλλον, ᾖ δὲ ἄδικος, ἄθλιός τ’ ἐστὶ καὶ ἀνιαρῶς ζῇ. καὶ

"<Οὔτ’ ἂν μνησαίμην>," φησὶν ὑμῖν ὁ ποιητής, εἴπερ ὀρθῶς

λέγει, "οὔτ’ ἐν λόγῳ ἄνδρα τιθείμην," ὃς μὴ πάντα τὰ

λεγόμενα καλὰ μετὰ δικαιοσύνης πράττοι καὶ κτῷτο, καὶ δὴ

661a"καὶ <δηΐων>" τοιοῦτος ὢν "ὀρέγοιτο <ἐγγύθεν ἱστάμενος>,"

ἄδικος δὲ ὢν μήτε τολμῷ "ὁρῶν φόνον αἱματόεντα" μήτε

νικῷ θέων "Θρηίκιον Βορέην," μήτε ἄλλο αὐτῷ μηδὲν τῶν

λεγομένων ἀγαθῶν γίγνοιτό ποτε. τὰ γὰρ ὑπὸ τῶν πολλῶν

(5)λεγόμεν’ ἀγαθὰ οὐκ ὀρθῶς λέγεται. λέγεται γὰρ ὡς ἄριστον

μὲν ὑγιαίνειν, δεύτερον δὲ κάλλος, τρίτον δὲ πλοῦτος, μυρία

δὲ ἄλλα ἀγαθὰ λέγεται· καὶ γὰρ ὀξὺ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν καὶ

661bπάντα ὅσα ἔχεται τῶν αἰσθήσεων εὐαισθήτως ἔχειν, ἔτι δὲ

καὶ τὸ ποιεῖν τυραννοῦντα ὅτι ἂν ἐπιθυμῇ, καὶ τὸ δὴ τέλος

ἁπάσης μακαριότητος εἶναι τὸ πάντα ταῦτα κεκτημένον ἀθά-

νατον εἶναι γενόμενον ὅτι τάχιστα. ὑμεῖς δὲ καὶ ἐγώ

(5)που τάδε λέγομεν, ὡς ταῦτά ἐστι σύμπαντα δικαίοις μὲν

καὶ ὁσίοις ἀνδράσιν ἄριστα κτήματα, ἀδίκοις δὲ κάκιστα

σύμπαντα, ἀρξάμενα ἀπὸ τῆς ὑγιείας· καὶ δὴ καὶ τὸ ὁρᾶν

661cκαὶ τὸ ἀκούειν καὶ αἰσθάνεσθαι καὶ τὸ παράπαν ζῆν μέγιστον

μὲν κακὸν τὸν σύμπαντα χρόνον ἀθάνατον ὄντα καὶ κεκτη-

μένον πάντα τὰ λεγόμενα ἀγαθὰ πλὴν δικαιοσύνης τε καὶ

ἀρετῆς ἁπάσης, ἔλαττον δέ, ἂν ὡς ὀλίγιστον ὁ τοιοῦτος

(5)χρόνον ἐπιζώῃ. ταῦτα δὴ λέγειν, οἶμαι, τοὺς παρ’ ὑμῖν

ποιητάς, ἅπερ ἐγώ, πείσετε καὶ ἀναγκάσετε, καὶ ἔτι τούτοις

ἑπομένους ῥυθμούς τε καὶ ἁρμονίας ἀποδιδόντας παιδεύειν

οὕτω τοὺς νέους ἡμῶν. ἦ γάρ; ὁρᾶτε. ἐγὼ μὲν γὰρ λέγω

661dσαφῶς τὰ μὲν κακὰ λεγόμενα ἀγαθὰ τοῖς ἀδίκοις εἶναι,

τοῖς δὲ δικαίοις κακά, τὰ δ’ ἀγαθὰ τοῖς μὲν ἀγαθοῖς ὄντως

ἀγαθά, τοῖς δὲ κακοῖς κακά· ὅπερ οὖν ἠρόμην, ἆρα συμφω-

νοῦμεν ἐγώ τε καὶ ὑμεῖς, ἢ πῶς;

(5)     {ΚΛ.} Τὰ μὲν ἔμοιγε φαινόμεθά πως, τὰ δ’ οὐδαμῶς.

     {ΑΘ.} Ἆρ’ οὖν ὑγίειάν τε κεκτημένον καὶ πλοῦτον καὶ

τυραννίδα διὰ τέλους_καὶ ἔτι προστίθημι ὑμῖν ἰσχὺν δια-

661eφέρουσαν καὶ ἀνδρείαν μετ’ ἀθανασίας, καὶ μηδὲν ἄλλο αὐτῷ

τῶν λεγομένων κακῶν εἶναι γιγνόμενον_ἀδικίαν δὲ καὶ ὕβριν

ἔχοντα ἐν αὑτῷ μόνον, τὸν οὕτω ζῶντα ἴσως ὑμᾶς οὐ πείθω

μὴ οὐκ ἄρα εὐδαίμονα ἀλλ’ ἄθλιον γίγνεσθαι σαφῶς;

(5)     {ΚΛ.} Ἀληθέστατα λέγεις.

     {ΑΘ.} Εἶεν· τί οὖν τὸ μετὰ τοῦτ’ εἰπεῖν ἡμᾶς χρεών;

ἀνδρεῖος γὰρ δὴ καὶ ἰσχυρὸς καὶ καλὸς καὶ πλούσιος, καὶ

662aποιῶν ὅτιπερ ἐπιθυμοῖ τὸν βίον ἅπαντα, οὐχ ὑμῖν δοκεῖ,

εἴπερ ἄδικος εἴη καὶ ὑβριστής, ἐξ ἀνάγκης αἰσχρῶς ἂν ζῆν;

ἢ τοῦτο μὲν ἴσως ἂν συγχωρήσαιτε, τό γε αἰσχρῶς;

     {ΚΛ.} Πάνυ μὲν οὖν.

(5)     {ΑΘ.} Τί δέ; τὸ καὶ κακῶς;

     {ΚΛ.} Οὐκ ἂν ἔτι τοῦθ’ ὁμοίως.

     {ΑΘ.} Τί δέ; τὸ καὶ ἀηδῶς καὶ μὴ συμφερόντως αὑτῷ;

     {ΚΛ.} Καὶ πῶς ἂν ταῦτά γ’ ἔτι συγχωροῖμεν;

662b     {ΑΘ.} Ὅπως; εἰ θεὸς ἡμῖν, ὡς ἔοικεν, ὦ φίλοι, δοίη τις

συμφωνίαν, ὡς νῦν γε σχεδὸν ἀπᾴδομεν ἀπ’ ἀλλήλων. ἐμοὶ

γὰρ δὴ φαίνεται ταῦτα οὕτως ἀναγκαῖα, ὡς οὐδέ, ὦ φίλε

Κλεινία, Κρήτη νῆσος σαφῶς· καὶ νομοθέτης ὢν ταύτῃ

(5)πειρῴμην ἂν τούς τε ποιητὰς ἀναγκάζειν φθέγγεσθαι καὶ

πάντας τοὺς ἐν τῇ πόλει, ζημίαν τε ὀλίγου μεγίστην ἐπιτι-

θείην ἄν, εἴ τις ἐν τῇ χώρᾳ φθέγξαιτο ὡς εἰσίν τινες

662cἄνθρωποί ποτε πονηροὶ μέν, ἡδέως δὲ ζῶντες, ἢ λυσιτελοῦντα

μὲν ἄλλα ἐστὶ καὶ κερδαλέα, δικαιότερα δὲ ἄλλα, καὶ πόλλ’

ἄττ’ ἂν παρὰ τὰ νῦν λεγόμενα ὑπό τε Κρητῶν καὶ Λακε-

δαιμονίων, ὡς ἔοικε, καὶ δήπου καὶ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων,

(5)διάφορα πείθοιμ’ ἂν τοὺς πολίτας μοι φθέγγεσθαι. φέρε

γάρ, ὦ πρὸς Διός τε καὶ Ἀπόλλωνος, ὦ ἄριστοι τῶν ἀνδρῶν,

εἰ τοὺς νομοθετήσαντας ὑμῖν αὐτοὺς τούτους ἐροίμεθα θεούς·

662d"Ἆρ’ ὁ δικαιότατός ἐστιν βίος ἥδιστος, ἢ δύ’ ἐστόν τινε βίω,

οἷν ὁ μὲν ἥδιστος ὢν τυγχάνει, δικαιότατος δ’ ἕτερος;" εἰ δὴ

δύο φαῖεν, ἐροίμεθ’ ἂν ἴσως αὐτοὺς πάλιν, εἴπερ ὀρθῶς

ἐπανερωτῷμεν· "Ποτέρους δὲ εὐδαιμονεστέρους χρὴ λέγειν,

(5)τοὺς τὸν δικαιότατον ἢ τοὺς τὸν ἥδιστον διαβιοῦντας βίον;"

εἰ μὲν δὴ φαῖεν τοὺς τὸν ἥδιστον, ἄτοπος αὐτῶν ὁ λόγος

ἂν γίγνοιτο. βούλομαι δέ μοι μὴ ἐπὶ θεῶν λέγεσθαι τὸ

662eτοιοῦτον, ἀλλ’ ἐπὶ πατέρων καὶ νομοθετῶν μᾶλλον, καί μοι

τὰ ἔμπροσθεν ἠρωτημένα πατέρα τε καὶ νομοθέτην ἠρωτήσθω,

ὁ δ’ εἰπέτω ὡς ὁ ζῶν τὸν ἥδιστον βίον ἐστὶν μακαριώτατος·

εἶτα μετὰ ταῦτα ἔγωγ’ ἂν φαίην· "Ὦ πάτερ, οὐχ ὡς εὐδαι-

(5)μονέστατά με ἐβούλου ζῆν; ἀλλ’ ἀεὶ διακελευόμενος οὐδὲν

ἐπαύου ζῆν με ὡς δικαιότατα." ταύτῃ μὲν οὖν ὁ τιθέμενος

εἴτε νομοθέτης εἴτε καὶ πατὴρ ἄτοπος ἂν οἶμαι καὶ ἄπορος

φαίνοιτο τοῦ συμφωνούντως ἑαυτῷ λέγειν· εἰ δ’ αὖ τὸν

δικαιότατον εὐδαιμονέστατον ἀποφαίνοιτο βίον εἶναι, ζητοῖ

(10)που πᾶς ἂν ὁ ἀκούων, οἶμαι, τί ποτ’ ἐν αὐτῷ τὸ τῆς ἡδονῆς

663aκρεῖττον ἀγαθόν τε καὶ καλὸν ὁ νόμος ἐνὸν ἐπαινεῖ. τί γὰρ

δὴ δικαίῳ χωριζόμενον ἡδονῆς ἀγαθὸν ἂν γίγνοιτο; φέρε,

κλέος τε καὶ ἔπαινος πρὸς ἀνθρώπων τε καὶ θεῶν ἆρ’ ἐστὶν

ἀγαθὸν μὲν καὶ καλόν, ἀηδὲς δέ, δύσκλεια δὲ τἀναντία;

(5)ἥκιστα, ὦ φίλε νομοθέτα, φήσομεν. ἀλλὰ τὸ μήτε τινὰ

ἀδικεῖν μήτε ὑπό τινος ἀδικεῖσθαι μῶν ἀηδὲς μέν, ἀγαθὸν δὲ

ἢ καλόν, τὰ δ’ ἕτερα ἡδέα μέν, αἰσχρὰ δὲ καὶ κακά;

     {ΚΛ.} Καὶ πῶς;

     {ΑΘ.} Οὐκοῦν ὁ μὲν μὴ χωρίζων λόγος ἡδύ τε καὶ δίκαιον

663bκαὶ ἀγαθόν τε καὶ καλὸν πιθανός γ’, εἰ μηδὲν ἕτερον, πρὸς

τό τινα ἐθέλειν ζῆν τὸν ὅσιον καὶ δίκαιον βίον, ὥστε νομο-

θέτῃ γε αἴσχιστος λόγων καὶ ἐναντιώτατος ὃς ἂν μὴ φῇ

ταῦτα οὕτως ἔχειν· οὐδεὶς γὰρ ἂν ἑκὼν ἐθέλοι πείθεσθαι

(5)πράττειν τοῦτο ὅτῳ μὴ τὸ χαίρειν τοῦ λυπεῖσθαι πλέον

ἕπεται. σκοτοδινιᾶν δὲ τὸ πόρρωθεν ὁρώμενον πᾶσίν τε ὡς

ἔπος εἰπεῖν καὶ δὴ καὶ τοῖς παισὶ παρέχει, νομοθέτης

εἰ μὴ δόξαν εἰς τοὐναντίον τούτου καταστήσει, τὸ σκότος

663cἀφελών, καὶ πείσει ἁμῶς γέ πως ἔθεσι καὶ ἐπαίνοις καὶ

λόγοις ὡς ἐσκιαγραφημένα τὰ δίκαιά ἐστι καὶ ἄδικα, τὰ μὲν

ἄδικα τῷ τοῦ δικαίου ἐναντίως φαινόμενα, ἐκ μὲν ἀδίκου καὶ

κακοῦ ἑαυτοῦ θεωρούμενα ἡδέα, τὰ δὲ δίκαια ἀηδέστατα, ἐκ δὲ

(5)δικαίου πάντα τἀναντία παντὶ πρὸς ἀμφότερα.

     {ΚΛ.} Φαίνεται.

     {ΑΘ.} Τὴν δ’ ἀλήθειαν τῆς κρίσεως ποτέραν κυριωτέραν εἶναι

φῶμεν; πότερα τὴν τῆς χείρονος ψυχῆς ἢ τὴν τῆς βελτίονος;

663d     {ΚΛ.} Ἀναγκαῖόν που τὴν τῆς ἀμείνονος.

     {ΑΘ.} Ἀναγκαῖον ἄρα τὸν ἄδικον βίον οὐ μόνον αἰσχίω

καὶ μοχθηρότερον, ἀλλὰ καὶ ἀηδέστερον τῇ ἀληθείᾳ τοῦ

δικαίου τε εἶναι καὶ ὁσίου βίου.

(5)     {ΚΛ.} Κινδυνεύει κατά γε τὸν νῦν λόγον, ὦ φίλοι.

     {ΑΘ.} Νομοθέτης δὲ οὗ τι καὶ σμικρὸν ὄφελος, εἰ καὶ μὴ

τοῦτο ἦν οὕτως ἔχον, ὡς καὶ νῦν αὐτὸ ᾕρηχ’ ὁ λόγος ἔχειν,

εἴπερ τι καὶ ἄλλο ἐτόλμησεν ἂν ἐπ’ ἀγαθῷ ψεύδεσθαι πρὸς

τοὺς νέους, ἔστιν ὅτι τούτου ψεῦδος λυσιτελέστερον ἂν

663eἐψεύσατό ποτε καὶ δυνάμενον μᾶλλον ποιεῖν μὴ βίᾳ ἀλλ’

ἑκόντας πάντας πάντα τὰ δίκαια;

     {ΚΛ.} Καλὸν μὲν ἡ ἀλήθεια, ὦ ξένε, καὶ μόνιμον· ἔοικε

μὴν οὐ ῥᾴδιον εἶναι πείθειν.

(5)     {ΑΘ.} Εἶεν· τὸ μὲν τοῦ Σιδωνίου μυθολόγημα ῥᾴδιον

ἐγένετο πείθειν, οὕτως ἀπίθανον ὄν, καὶ ἄλλα μυρία;

     {ΚΛ.} Ποῖα;

     {ΑΘ.} Τὸ σπαρέντων ποτὲ ὀδόντων ὁπλίτας ἐξ αὐτῶν

φῦναι. καίτοι μέγα γ’ ἐστὶ νομοθέτῃ παράδειγμα τοῦ

664aπείσειν ὅτι ἂν ἐπιχειρῇ τις πείθειν τὰς τῶν νέων ψυχάς,

ὥστε οὐδὲν ἄλλο αὐτὸν δεῖ σκοποῦντα ἀνευρίσκειν ἢ τί

πείσας μέγιστον ἀγαθὸν ἐργάσαιτο ἂν πόλιν, τούτου δὲ

πέρι πᾶσαν μηχανὴν εὑρίσκειν ὅντινά ποτε τρόπον ἡ τοι-

(5)αύτη συνοικία πᾶσα περὶ τούτων ἓν καὶ ταὐτὸν ὅτι μάλιστα

φθέγγοιτ’ ἀεὶ διὰ βίου παντὸς ἔν τε ᾠδαῖς καὶ μύθοις καὶ

λόγοις. εἰ δ’ οὖν ἄλλῃ πῃ δοκεῖ ἢ ταύτῃ, πρὸς ταῦτα οὐδεὶς

φθόνος ἀμφισβητῆσαι τῷ λόγῳ.

664b     {ΚΛ.} Ἀλλ’ οὔ μοι φαίνεται πρός γε ταῦτα δύνασθαι ἡμῶν

ἀμφισβητῆσαί ποτ’ ἂν οὐδέτερος.

     {ΑΘ.} Τὸ μετὰ τοῦτο τοίνυν ἐμὸν ἂν εἴη λέγειν. φημὶ

γὰρ ἅπαντας δεῖν ἐπᾴδειν τρεῖς ὄντας τοὺς χοροὺς ἔτι νέαις

(5)οὔσαις ταῖς ψυχαῖς καὶ ἁπαλαῖς τῶν παίδων, τά τε ἄλλα

καλὰ λέγοντας πάντα ὅσα διεληλύθαμέν τε καὶ ἔτι διέλ-

θοιμεν ἄν, τὸ δὲ κεφάλαιον αὐτῶν τοῦτο ἔστω· τὸν αὐτὸν

ἥδιστόν τε καὶ ἄριστον ὑπὸ θεῶν βίον λέγεσθαι φάσκοντες,

664cἀληθέστατα ἐροῦμεν ἅμα, καὶ μᾶλλον πείσομεν οὓς δεῖ

πείθειν ἢ ἐὰν ἄλλως πως φθεγγώμεθα λέγοντες.

     {ΚΛ.} Συγχωρητέον ἃ λέγεις.

     {ΑΘ.} Πρῶτον μὲν τοίνυν ὁ Μουσῶν χορὸς ὁ παιδικὸς

(5)ὀρθότατ’ ἂν εἰσίοι πρῶτος τὰ τοιαῦτα εἰς τὸ μέσον ᾀσόμενος

ἁπάσῃ σπουδῇ καὶ ὅλῃ τῇ πόλει, δεύτερος δὲ ὁ μέχρι τριά-

κοντα ἐτῶν, τόν τε Παιᾶνα ἐπικαλούμενος μάρτυρα τῶν

λεγομένων ἀληθείας πέρι καὶ τοῖς νέοις ἵλεων μετὰ πειθοῦς

664dγίγνεσθαι ἐπευχόμενος. δεῖ δὲ δὴ καὶ ἔτι τρίτους τοὺς ὑπὲρ

τριάκοντα ἔτη μέχρι τῶν ἑξήκοντα γεγονότας ᾄδειν· τοὺς

δὲ μετὰ ταῦτα_οὐ γὰρ ἔτι δυνατοὶ φέρειν ᾠδάς_μυθολόγους

περὶ τῶν αὐτῶν ἠθῶν διὰ θείας φήμης καταλελεῖφθαι.

(5)     {ΚΛ.} Λέγεις δέ, ὦ ξένε, τίνας τούτους τοὺς χοροὺς τοὺς

τρίτους; οὐ γὰρ πάνυ συνίεμεν σαφῶς ὅτι ποτὲ βούλει

φράζειν αὐτῶν πέρι.

     {ΑΘ.} Καὶ μὴν εἰσίν γε οὗτοι σχεδὸν ὧν χάριν οἱ πλεῖστοι

τῶν ἔμπροσθεν ἐρρήθησαν λόγων.

664e     {ΚΛ.} Οὔπω μεμαθήκαμεν, ἀλλ’ ἔτι σαφέστερον πειρῶ

φράζειν.

     {ΑΘ.} Εἴπομεν, εἰ μεμνήμεθα, κατ’ ἀρχὰς τῶν λόγων, ὡς

ἡ φύσις ἁπάντων τῶν νέων διάπυρος οὖσα ἡσυχίαν οὐχ οἵα

(5)τε ἄγειν οὔτε κατὰ τὸ σῶμα οὔτε κατὰ τὴν φωνὴν εἴη,

φθέγγοιτο δ’ ἀεὶ ἀτάκτως καὶ πηδῷ, τάξεως δ’ αἴσθησιν

τούτων ἀμφοτέρων, τῶν ἄλλων μὲν ζῴων οὐδὲν ἐφάπτοιτο,

ἡ δὲ ἀνθρώπου φύσις ἔχοι μόνη τοῦτο· τῇ δὴ τῆς κινήσεως

665aτάξει ῥυθμὸς ὄνομα εἴη, τῇ δὲ αὖ τῆς φωνῆς, τοῦ τε ὀξέος

ἅμα καὶ βαρέος συγκεραννυμένων, ἁρμονία ὄνομα προσαγο-

ρεύοιτο, χορεία δὲ τὸ συναμφότερον κληθείη. θεοὺς δὲ ἔφαμεν

ἐλεοῦντας ἡμᾶς συγχορευτάς τε καὶ χορηγοὺς ἡμῖν δεδωκέναι

(5)τόν τε Ἀπόλλωνα καὶ Μούσας, καὶ δὴ καὶ τρίτον ἔφαμεν,

εἰ μεμνήμεθα, Διόνυσον.

     {ΚΛ.} Πῶς δ’ οὐ μεμνήμεθα;

     {ΑΘ.} Ὁ μὲν τοίνυν τοῦ Ἀπόλλωνος καὶ τῶν Μουσῶν

665bχορὸς εἴρηνται, τὸν δὲ τρίτον καὶ τὸν λοιπὸν χορὸν ἀνάγκη

τοῦ Διονύσου λέγεσθαι.

     {ΚΛ.} Πῶς δή; λέγε· μάλα γὰρ ἄτοπος γίγνοιτ’ ἂν ὥς

γε ἐξαίφνης ἀκούσαντι Διονύσου πρεσβυτῶν χορός, εἰ ἄρα

(5)οἱ ὑπὲρ τριάκοντα καὶ πεντήκοντα δὲ γεγονότες ἔτη μέχρι

ἑξήκοντα αὐτῷ χορεύσουσιν.

     {ΑΘ.} Ἀληθέστατα μέντοι λέγεις. λόγου δὴ δεῖ πρὸς

ταῦτα οἶμαι, ὅπῃ τοῦτο εὔλογον οὕτω γιγνόμενον ἂν γίγνοιτο.

     {ΚΛ.} Τί μήν;

(10)     {ΑΘ.} Ἆρ’ οὖν ἡμῖν τά γε ἔμπροσθεν ὁμολογεῖται;

665c     {ΚΛ.} Τοῦ πέρι;

     {ΑΘ.} Τὸ δεῖν πάντ’ ἄνδρα καὶ παῖδα, ἐλεύθερον καὶ

δοῦλον, θῆλύν τε καὶ ἄρρενα, καὶ ὅλῃ τῇ πόλει ὅλην τὴν

πόλιν αὐτὴν αὑτῇ ἐπᾴδουσαν μὴ παύεσθαί ποτε ταῦτα ἃ

(5)διεληλύθαμεν, ἁμῶς γέ πως ἀεὶ μεταβαλλόμενα καὶ πάντως

παρεχόμενα ποικιλίαν, ὥστε ἀπληστίαν εἶναί τινα τῶν

ὕμνων τοῖς ᾄδουσιν καὶ ἡδονήν.

     {ΚΛ.} Πῶς δ’ οὐχ ὁμολογοῖτ’ ἂν δεῖν ταῦτα οὕτω πράτ-

τεσθαι;

665d     {ΑΘ.} Ποῦ δὴ τοῦθ’ ἡμῖν τὸ ἄριστον τῆς πόλεως, ἡλικίαις

τε καὶ ἅμα φρονήσεσιν πιθανώτατον ὂν τῶν ἐν τῇ πόλει,

ᾆδον τὰ κάλλιστα μέγιστ’ ἂν ἐξεργάζοιτο ἀγαθά; ἢ τοῦτο

ἀνοήτως οὕτως ἀφήσομεν, ὃ κυριώτατον ἂν εἴη τῶν καλλί-

(5)στων τε καὶ ὠφελιμωτάτων ᾠδῶν;

     {ΚΛ.} Ἀλλὰ ἀδύνατον τὸ μεθιέναι, ὥς γε τὰ νῦν λεγόμενα.

     {ΑΘ.} Πῶς οὖν πρέπον ἂν εἴη τοῦτο; ὁρᾶτε εἰ τῇδε.

     {ΚΛ.} Πῇ δή;

     {ΑΘ.} Πᾶς που γιγνόμενος πρεσβύτερος ὄκνου πρὸς τὰς

665eᾠδὰς μεστός, καὶ χαίρει τε ἧττον πράττων τοῦτο καὶ ἀνάγκης

γιγνομένης αἰσχύνοιτ’ ἂν μᾶλλον, ὅσῳ πρεσβύτερος καὶ

σωφρονέστερος γίγνεται, τόσῳ μᾶλλον. ἆρ’ οὐχ οὕτως;

     {ΚΛ.} Οὕτω μὲν οὖν.

(5)     {ΑΘ.} Οὐκοῦν ἐν θεάτρῳ γε καὶ παντοίοις ἀνθρώποις ᾄδειν

ἑστὼς ὀρθὸς ἔτι μᾶλλον αἰσχύνοιτ’ ἄν· καὶ ταῦτά γ’ εἰ

καθάπερ οἱ περὶ νίκης χοροὶ ἀγωνιζόμενοι πεφωνασκηκότες

ἰσχνοί τε καὶ ἄσιτοι ἀναγκάζοιντο ᾄδειν οἱ τοιοῦτοι, παντά-

πασίν που ἀηδῶς τε καὶ αἰσχυντηλῶς ᾄδοντες ἀπροθύμως

(10)ἂν τοῦτ’ ἐργάζοιντο;

666a     {ΚΛ.} Ἀναγκαιότατα μέντοι λέγεις.

     {ΑΘ.} Πῶς οὖν αὐτοὺς παραμυθησόμεθα προθύμους εἶναι

πρὸς τὰς ᾠδάς; ἆρ’ οὐ νομοθετήσομεν πρῶτον μὲν τοὺς

παῖδας μέχρι ἐτῶν ὀκτωκαίδεκα τὸ παράπαν οἴνου μὴ γεύ-

(5)εσθαι, διδάσκοντες ὡς οὐ χρὴ πῦρ ἐπὶ πῦρ ὀχετεύειν εἴς τε

τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχήν, πρὶν ἐπὶ τοὺς πόνους ἐγχειρεῖν

πορεύεσθαι, τὴν ἐμμανῆ εὐλαβουμένους ἕξιν τῶν νέων·

μετὰ δὲ τοῦτο οἴνου μὲν δὴ γεύεσθαι τοῦ μετρίου μέχρι

666bτριάκοντα ἐτῶν, μέθης δὲ καὶ πολυοινίας τὸ παράπαν τὸν

νέον ἀπέχεσθαι· τετταράκοντα δὲ ἐπιβαίνοντα ἐτῶν, ἐν τοῖς

συσσιτίοις εὐωχηθέντα, καλεῖν τούς τε ἄλλους θεοὺς καὶ δὴ

καὶ Διόνυσον παρακαλεῖν εἰς τὴν τῶν πρεσβυτέρων τελετὴν

(5)ἅμα καὶ παιδιάν, ἣν τοῖς ἀνθρώποις ἐπίκουρον τῆς τοῦ γήρως

αὐστηρότητος ἐδωρήσατο τὸν οἶνον φάρμακον, ὥστε ἀνηβᾶν

ἡμᾶς, καὶ δυσθυμίας λήθῃ γίγνεσθαι μαλακώτερον ἐκ

666cσκληροτέρου τὸ τῆς ψυχῆς ἦθος, καθάπερ εἰς πῦρ σίδηρον

ἐντεθέντα γιγνόμενον, καὶ οὕτως εὐπλαστότερον εἶναι;

πρῶτον μὲν δὴ διατεθεὶς οὕτως ἕκαστος ἆρ’ οὐκ ἂν ἐθέλοι

προθυμότερόν γε, ἧττον αἰσχυνόμενος, οὐκ ἐν πολλοῖς ἀλλὰ

(5)ἐν μετρίοις, καὶ οὐκ ἐν ἀλλοτρίοις ἀλλ’ ἐν οἰκείοις, ᾄδειν

τε καὶ ὃ πολλάκις εἰρήκαμεν ἐπᾴδειν;

     {ΚΛ.} Καὶ πολύ γε.

     {ΑΘ.} Εἰς μέν γε τὸ προάγειν τοίνυν αὐτοὺς μετέχειν

ἡμῖν ᾠδῆς οὗτος ὁ τρόπος οὐκ ἂν παντάπασιν ἀσχήμων

666dγίγνοιτο.

     {ΚΛ.} Οὐδαμῶς.

     {ΑΘ.} Ποίαν δὲ ἥσουσιν οἱ ἄνδρες φωνήν; ἢ μοῦσαν [ἢ]

δῆλον ὅτι πρέπουσαν αὑτοῖς δεῖ γέ τινα;

(5)     {ΚΛ.} Πῶς γὰρ οὔ;

     {ΑΘ.} Τίς ἂν οὖν πρέποι θείοις ἀνδράσιν; ἆρ’ ἂν ἡ τῶν

χορῶν;

     {ΚΛ.} Ἡμεῖς γοῦν, ὦ ξένε, καὶ οἵδε οὐκ ἄλλην ἄν τινα

δυναίμεθα ᾠδὴν ἢ ἣν ἐν τοῖς χοροῖς ἐμάθομεν συνήθεις

(10)ᾄδειν γενόμενοι.

     {ΑΘ.} Εἰκότως γε· ὄντως γὰρ οὐκ ἐπήβολοι γεγόνατε τῆς

666eκαλλίστης ᾠδῆς. στρατοπέδου γὰρ πολιτείαν ἔχετε ἀλλ’

οὐκ ἐν ἄστεσι κατῳκηκότων, ἀλλ’ οἷον ἁθρόους πώλους ἐν

ἀγέλῃ νεμομένους φορβάδας τοὺς νέους κέκτησθε· λαβὼν

δ’ ὑμῶν οὐδεὶς τὸν αὑτοῦ, παρὰ τῶν συννόμων σπάσας

(5)σφόδρα ἀγριαίνοντα καὶ ἀγανακτοῦντα, ἱπποκόμον τε ἐπέ-

στησεν ἰδίᾳ καὶ παιδεύει ψήχων τε καὶ ἡμερῶν, καὶ πάντα

προσήκοντα ἀποδιδοὺς τῇ παιδοτροφίᾳ ὅθεν οὐ μόνον ἀγαθὸς

667aἂν στρατιώτης εἴη, πόλιν δὲ καὶ ἄστη δυνάμενος διοικεῖν,

ὃν δὴ κατ’ ἀρχὰς εἴπομεν τῶν Τυρταίου πολεμικῶν εἶναι

πολεμικώτερον, τέταρτον ἀρετῆς ἀλλ’ οὐ πρῶτον τὴν ἀνδρείαν

κτῆμα τιμῶντα ἀεὶ καὶ πανταχοῦ, ἰδιώταις τε καὶ συμπάσῃ

(5)πόλει.

     {ΚΛ.} Οὐκ οἶδα ἡμῶν, ὦ ξένε, ὅπῃ πάλιν αὖ τοὺς νομοθέτας

φαυλίζεις.

     {ΑΘ.} Οὐκ, ὠγαθέ, προσέχων τούτῳ τὸν νοῦν δρῶ τοῦτο,

εἴπερ· ἀλλ’ ὁ λόγος ὅπῃ φέρει, ταύτῃ πορευώμεθα, εἰ βού-

(10)λεσθε. εἰ γὰρ ἔχομεν μοῦσαν τῆς τῶν χορῶν καλλίω καὶ

667bτῆς ἐν τοῖς κοινοῖς θεάτροις, πειρώμεθα ἀποδοῦναι τούτοις

οὕς φαμεν ἐκείνην μὲν αἰσχύνεσθαι, ζητεῖν δέ, ἥτις καλλίστη,

ταύτης κοινωνεῖν.

     {ΚΛ.} Πάνυ γε.

(5)     {ΑΘ.} Οὐκοῦν πρῶτον μὲν δεῖ τόδε γε ὑπάρχειν ἅπασιν

ὅσοις συμπαρέπεταί τις χάρις, ἢ τοῦτο αὐτὸ μόνον αὐτοῦ τὸ

σπουδαιότατον εἶναι, ἤ τινα ὀρθότητα, ἢ τὸ τρίτον ὠφελίαν;

οἷον δὴ λέγω ἐδωδῇ μὲν καὶ πόσει καὶ συμπάσῃ τροφῇ

παρέπεσθαι μὲν τὴν χάριν, ἣν ἡδονὴν ἂν προσείποιμεν· ἣν

667cδὲ ὀρθότητά τε καὶ ὠφελίαν, ὅπερ ὑγιεινὸν τῶν προσφερο-

μένων λέγομεν ἑκάστοτε, τοῦτ’ αὐτὸ εἶναι ἐν αὐτοῖς καὶ τὸ

ὀρθότατον.

     {ΚΛ.} Πάνυ μὲν οὖν.

(5)     {ΑΘ.} Καὶ μὴν καὶ τῇ μαθήσει παρακολουθεῖν μὲν τό γε

τῆς χάριτος, τὴν ἡδονήν, τὴν δὲ ὀρθότητα καὶ τὴν ὠφελίαν

καὶ τὸ εὖ καὶ τὸ καλῶς τὴν ἀλήθειαν εἶναι τὴν ἀποτελοῦσαν.

     {ΚΛ.} Ἔστιν οὕτως.

     {ΑΘ.} Τί δὲ τῇ τῶν ὁμοίων ἐργασίᾳ ὅσαι τέχναι εἰκα-

667dστικαί; ἆρ’ οὐκ, ἂν τοῦτο ἐξεργάζωνται, τὸ μὲν ἡδονὴν ἐν

αὐτοῖς γίγνεσθαι παρεπόμενον, ἐὰν γίγνηται, χάριν αὐτὸ

δικαιότατον ἂν εἴη προσαγορεύειν;

     {ΚΛ.} Ναί.

(5)     {ΑΘ.} Τὴν δέ γε ὀρθότητά που τῶν τοιούτων ἡ ἰσότης

ἄν, ὡς ἐπὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, ἐξεργάζοιτο τοῦ τε τοσούτου καὶ

τοῦ τοιούτου πρότερον, ἀλλ’ οὐχ ἡδονή.

     {ΚΛ.} Καλῶς.

     {ΑΘ.} Οὐκοῦν ἡδονῇ κρίνοιτ’ ἂν μόνον ἐκεῖνο ὀρθῶς, ὃ

(10)μήτε τινὰ ὠφελίαν μήτε ἀλήθειαν μήτε ὁμοιότητα ἀπεργαζό-

667eμενον παρέχεται, μηδ’ αὖ γε βλάβην, ἀλλ’ αὐτοῦ τούτου

μόνου ἕνεκα γίγνοιτο τοῦ συμπαρεπομένου τοῖς ἄλλοις, τῆς

χάριτος, ἣν δὴ κάλλιστά τις ὀνομάσαι ἂν ἡδονήν, ὅταν μηδὲν

αὐτῇ τούτων ἐπακολουθῇ;

(5)     {ΚΛ.} Ἀβλαβῆ λέγεις ἡδονὴν μόνον.

     {ΑΘ.} Ναί, καὶ παιδιάν γε εἶναι τὴν αὐτὴν ταύτην λέγω

τότε, ὅταν μήτε τι βλάπτῃ μήτε ὠφελῇ σπουδῆς ἢ λόγου

ἄξιον.

     {ΚΛ.} Ἀληθέστατα λέγεις.

(10)     {ΑΘ.} Ἆρ’ οὖν οὐ πᾶσαν μίμησιν φαῖμεν ἂν ἐκ τῶν νῦν

λεγομένων ἥκιστα ἡδονῇ προσήκειν κρίνεσθαι καὶ δόξῃ μὴ

668aἀληθεῖ_καὶ δὴ καὶ πᾶσαν ἰσότητα· οὐ γὰρ εἴ τῳ δοκεῖ ἢ

μή τις χαίρει τῳ, τό γε ἴσον ἴσον οὐδὲ τὸ σύμμετρον ἂν εἴη

σύμμετρον ὅλως_ἀλλὰ τῷ ἀληθεῖ πάντων μάλιστα, ἥκιστα

δὲ ὁτῳοῦν ἄλλῳ;

(5)     {ΚΛ.} Παντάπασι μὲν οὖν.

     {ΑΘ.} Οὐκοῦν μουσικήν γε πᾶσάν φαμεν εἰκαστικήν τε

εἶναι καὶ μιμητικήν;

     {ΚΛ.} Τί μήν;

     {ΑΘ.} Ἥκιστ’ ἄρα ὅταν τις μουσικὴν ἡδονῇ φῇ κρίνεσθαι,

(10)τοῦτον ἀποδεκτέον τὸν λόγον, καὶ ζητητέον ἥκιστα ταύτην

668bὡς σπουδαίαν, εἴ τις ἄρα που καὶ γίγνοιτο, ἀλλ’ ἐκείνην τὴν

ἔχουσαν τὴν ὁμοιότητα τῷ τοῦ καλοῦ μιμήματι.

     {ΚΛ.} Ἀληθέστατα.

     {ΑΘ.} Καὶ τούτοις δὴ τοῖς τὴν καλλίστην ᾠδήν τε ζητοῦσι

(5)καὶ μοῦσαν ζητητέον, ὡς ἔοικεν, οὐχ ἥτις ἡδεῖα ἀλλ’ ἥτις

ὀρθή· μιμήσεως γὰρ ἦν, ὥς φαμεν, ὀρθότης, εἰ τὸ μιμηθὲν

ὅσον τε καὶ οἷον ἦν ἀποτελοῖτο.

     {ΚΛ.} Πῶς γὰρ οὔ;

     {ΑΘ.} Καὶ μὴν τοῦτό γε πᾶς ἂν ὁμολογοῖ περὶ τῆς μου-

(10)σικῆς, ὅτι πάντα τὰ περὶ αὐτήν ἐστιν ποιήματα μίμησίς τε

668cκαὶ ἀπεικασία· καὶ τοῦτό γε μῶν οὐκ ἂν σύμπαντες ὁμολο-

γοῖεν ποιηταί τε καὶ ἀκροαταὶ καὶ ὑποκριταί;

     {ΚΛ.} Καὶ μάλα.

     {ΑΘ.} Δεῖ δὴ καθ’ ἕκαστόν γε, ὡς ἔοικε, γιγνώσκειν τῶν

(5)ποιημάτων ὅτι ποτ’ ἐστὶν τὸν μέλλοντα ἐν αὐτῷ μὴ ἁμαρτή-

σεσθαι· μὴ γὰρ γιγνώσκων τὴν οὐσίαν, τί ποτε βούλεται

καὶ ὅτου ποτ’ ἐστὶν εἰκὼν ὄντως, σχολῇ τήν γε ὀρθότητα

τῆς βουλήσεως ἢ καὶ ἁμαρτίαν αὐτοῦ διαγνώσεται.

     {ΚΛ.} Σχολῇ· πῶς δ’ οὔ;

668d     {ΑΘ.} Ὁ δὲ τὸ ὀρθῶς μὴ γιγνώσκων ἆρ’ ἄν ποτε τό γε

εὖ καὶ τὸ κακῶς δυνατὸς εἴη διαγνῶναι; λέγω δὲ οὐ πάνυ

σαφῶς, ἀλλ’ ὧδε σαφέστερον ἴσως ἂν λεχθείη.

     {ΚΛ.} Πῶς;

(5)     {ΑΘ.} Εἰσὶν δήπου κατὰ τὴν ὄψιν ἡμῖν ἀπεικασίαι μυρίαι.

     {ΚΛ.} Ναί.

     {ΑΘ.} Τί οὖν εἴ τις καὶ ἐν τούτοις ἀγνοοῖ τῶν μεμιμη-

μένων ὅτι ποτ’ ἐστὶν ἕκαστον τῶν σωμάτων; ἆρ’ ἄν ποτε

τό γε ὀρθῶς αὐτῶν εἰργασμένον γνοίη; λέγω δὲ τὸ τοιόνδε,

(10)οἷον τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ σώματος καὶ ἑκάστων τῶν μερῶν

668eτὰς θέσεις εἰ ἔχει, ὅσοι τέ εἰσιν καὶ ὁποῖα παρ’ ὁποῖα αὐτῶν

κείμενα τὴν προσήκουσαν τάξιν ἀπείληφεν_καὶ ἔτι δὴ χρώ-

ματά τε καὶ σχήματα_ἢ πάντα ταῦτα τεταραγμένως εἴρ-

γασται· μῶν δοκεῖ ταῦτ’ ἄν ποτε διαγνῶναί τις τὸ παράπαν

(5)ἀγνοῶν ὅτι ποτ’ ἐστὶ τὸ μεμιμημένον ζῷον;

     {ΚΛ.} Καὶ πῶς;

     {ΑΘ.} Τί δ’ εἰ γιγνώσκοιμεν ὅτι τὸ γεγραμμένον ἢ τὸ

πεπλασμένον ἐστὶν ἄνθρωπος, καὶ τὰ μέρη πάντα τὰ ἑαυτοῦ

669aκαὶ χρώματα ἅμα καὶ σχήματα ἀπείληφεν ὑπὸ τῆς τέχνης;

ἆρά γε ἀναγκαῖον ἤδη τῷ ταῦτα γνόντι καὶ ἐκεῖνο ἑτοίμως

γιγνώσκειν, εἴτε καλὸν εἴτε ὅπῃ ποτὲ ἐλλιπὲς ἂν εἴη κάλ-

λους;

(5)     {ΚΛ.} Πάντες μεντἂν ὡς ἔπος εἰπεῖν, ὦ ξένε, τὰ καλὰ

τῶν ζῴων ἐγιγνώσκομεν.

     {ΑΘ.} Ὀρθότατα λέγεις. ἆρ’ οὖν οὐ περὶ ἑκάστην εἰκόνα,

καὶ ἐν γραφικῇ καὶ ἐν μουσικῇ καὶ πάντῃ, τὸν μέλλοντα

ἔμφρονα κριτὴν ἔσεσθαι δεῖ ταῦτα τρία ἔχειν, ὅ τέ ἐστι

669bπρῶτον γιγνώσκειν, ἔπειτα ὡς ὀρθῶς, ἔπειθ’ ὡς εὖ, τὸ

τρίτον, εἴργασται τῶν εἰκόνων ἡτισοῦν ῥήμασί τε καὶ μέλεσι

καὶ τοῖς ῥυθμοῖς;

     {ΚΛ.} Ἔοικε γοῦν.

(5)     {ΑΘ.} Μὴ τοίνυν ἀπείπωμεν λέγοντες τὸ περὶ τὴν μου-

σικὴν ᾗ χαλεπόν· ἐπειδὴ γὰρ ὑμνεῖται περὶ αὐτὴν δια-

φερόντως ἢ τὰς ἄλλας εἰκόνας, εὐλαβείας δὴ δεῖται πλείστης

πασῶν εἰκόνων. ἁμαρτών τε γάρ τις μέγιστ’ ἂν βλάπτοιτο,

669cἤθη κακὰ φιλοφρονούμενος, χαλεπώτατόν τε αἰσθέσθαι διὰ

τὸ τοὺς ποιητὰς φαυλοτέρους εἶναι ποιητὰς αὐτῶν τῶν

Μουσῶν. οὐ γὰρ ἂν ἐκεῖναί γε ἐξαμάρτοιέν ποτε τοσοῦτον

ὥστε ῥήματα ἀνδρῶν ποιήσασαι τὸ χρῶμα γυναικῶν καὶ

(5)μέλος ἀποδοῦναι, καὶ μέλος ἐλευθέρων αὖ καὶ σχήματα

συνθεῖσαι ῥυθμοὺς δούλων καὶ ἀνελευθέρων προσαρμόττειν,

οὐδ’ αὖ ῥυθμοὺς καὶ σχῆμα ἐλευθέριον ὑποθεῖσαι μέλος ἢ

λόγον ἐναντίον ἀποδοῦναι τοῖς ῥυθμοῖς, ἔτι δὲ θηρίων φωνὰς

669dκαὶ ἀνθρώπων καὶ ὀργάνων καὶ πάντας ψόφους εἰς ταὐτὸν

οὐκ ἄν ποτε συνθεῖεν, ὡς ἕν τι μιμούμεναι· ποιηταὶ δὲ

ἀνθρώπινοι σφόδρα τὰ τοιαῦτα ἐμπλέκοντες καὶ συγκυκῶντες

ἀλόγως, γέλωτ’ ἂν παρασκευάζοιεν τῶν ἀνθρώπων ὅσους

(5)φησὶν Ὀρφεὺς λαχεῖν ὥραν τῆς τέρψιος. ταῦτά γε γὰρ

ὁρῶσι πάντα κυκώμενα, καὶ ἔτι διασπῶσιν οἱ ποιηταὶ ῥυθμὸν

μὲν καὶ σχήματα μέλους χωρίς, λόγους ψιλοὺς εἰς μέτρα

669eτιθέντες, μέλος δ’ αὖ καὶ ῥυθμὸν ἄνευ ῥημάτων, ψιλῇ κιθα-

ρίσει τε καὶ αὐλήσει προσχρώμενοι, ἐν οἷς δὴ παγχάλεπον

ἄνευ λόγου γιγνόμενον ῥυθμόν τε καὶ ἁρμονίαν γιγνώσκειν

ὅτι τε βούλεται καὶ ὅτῳ ἔοικε τῶν ἀξιολόγων μιμημάτων·

(5)ἀλλὰ ὑπολαβεῖν ἀναγκαῖον ὅτι τὸ τοιοῦτόν γε πολλῆς ἀγροι-

κίας μεστὸν πᾶν, ὁπόσον τάχους τε καὶ ἀπταισίας καὶ φωνῆς

θηριώδους σφόδρα φίλον ὥστ’ αὐλήσει γε χρῆσθαι καὶ

670aκιθαρίσει πλὴν ὅσον ὑπὸ ὄρχησίν τε καὶ ᾠδήν, ψιλῷ δ’

ἑκατέρῳ πᾶσά τις ἀμουσία καὶ θαυματουργία γίγνοιτ’ ἂν τῆς

χρήσεως. ταῦτα μὲν ἔχει ταύτῃ λόγον· ἡμεῖς δέ γε οὐχ

ὅτι μὴ δεῖ ταῖς Μούσαις ἡμῶν προσχρῆσθαι τοὺς ἤδη τρια-

(5)κοντούτας καὶ τῶν πεντήκοντα πέραν γεγονότας σκοπούμεθα,

ἀλλ’ ὅτι ποτὲ δεῖ. τόδε μὲν οὖν ἐκ τούτων ὁ λόγος ἡμῖν

δοκεῖ μοι σημαίνειν ἤδη, τῆς γε χορικῆς Μούσης ὅτι πεπαι-

670bδεῦσθαι δεῖ βέλτιον τοὺς πεντηκοντούτας ὅσοισπερ ἂν ᾄδειν

προσήκῃ. τῶν γὰρ ῥυθμῶν καὶ τῶν ἁρμονιῶν ἀναγκαῖον

αὐτοῖς ἐστιν εὐαισθήτως ἔχειν καὶ γιγνώσκειν· ἢ πῶς τις

τὴν ὀρθότητα γνώσεται τῶν μελῶν, ᾧ προσῆκεν ἢ μὴ προς-

(5)ῆκεν τοῦ δωριστί, καὶ τοῦ ῥυθμοῦ ὃν ὁ ποιητὴς αὐτῷ

προσῆψεν, ὀρθῶς ἢ μή;

     {ΚΛ.} Δῆλον ὡς οὐδαμῶς.

     {ΑΘ.} Γελοῖος γὰρ ὅ γε πολὺς ὄχλος ἡγούμενος ἱκανῶς

γιγνώσκειν τό τε εὐάρμοστον καὶ εὔρυθμον καὶ μή, ὅσοι

(10)προσᾴδειν αὐτῶν καὶ βαίνειν ἐν ῥυθμῷ γεγόνασι διηναγκα-

670cσμένοι, ὅτι δὲ δρῶσιν ταῦτα ἀγνοοῦντες αὐτῶν ἕκαστα, οὐ

συλλογίζονται. τὸ δέ που προσήκοντα μὲν ἔχον πᾶν μέλος

ὀρθῶς ἔχει, μὴ προσήκοντα δὲ ἡμαρτημένως.

     {ΚΛ.} Ἀναγκαιότατα.

(5)     {ΑΘ.} Τί οὖν ὁ μηδ’ ὅτι ποτ’ ἔχει γιγνώσκων; ἆρα, ὅπερ

εἴπομεν, ὡς ὀρθῶς γε αὐτὸ ἔχει, γνώσεταί ποτε ἐν ὁτῳοῦν;

     {ΚΛ.} Καὶ τίς μηχανή;

     {ΑΘ.} Τοῦτ’ οὖν, ὡς ἔοικεν, ἀνευρίσκομεν αὖ τὰ νῦν, ὅτι

τοῖς ᾠδοῖς ἡμῖν, οὓς νῦν παρακαλοῦμεν καὶ ἑκόντας τινὰ

670dτρόπον ἀναγκάζομεν ᾄδειν, μέχρι γε τοσούτου πεπαιδεῦσθαι

σχεδὸν ἀναγκαῖον, μέχρι τοῦ δυνατὸν εἶναι συνακολουθεῖν

ἕκαστον ταῖς τε βάσεσιν τῶν ῥυθμῶν καὶ ταῖς χορδαῖς ταῖς

τῶν μελῶν, ἵνα καθορῶντες τάς τε ἁρμονίας καὶ τοὺς ῥυθμούς,

(5)ἐκλέγεσθαί τε τὰ προσήκοντα οἷοί τ’ ὦσιν ἃ τοῖς τηλικούτοις τε

καὶ τοιούτοις ᾄδειν πρέπον, καὶ οὕτως ᾄδωσιν, καὶ ᾄδοντες αὐτοί

τε ἡδονὰς τὸ παραχρῆμα ἀσινεῖς ἥδωνται καὶ τοῖς νεωτέ-

670eροις ἡγεμόνες ἠθῶν χρηστῶν ἀσπασμοῦ προσήκοντος γίγνων-

ται· μέχρι δὲ τοσούτου παιδευθέντες ἀκριβεστέραν ἂν παι-

δείαν τῆς ἐπὶ τὸ πλῆθος φερούσης εἶεν μετακεχειρισμένοι καὶ

τῆς περὶ τοὺς ποιητὰς αὐτούς. τὸ γὰρ τρίτον οὐδεμία ἀνάγκη

(5)ποιητῇ γιγνώσκειν, εἴτε καλὸν εἴτε μὴ καλὸν τὸ μίμημα,

τὸ δὲ ἁρμονίας καὶ ῥυθμοῦ σχεδὸν ἀνάγκη, τοῖς δὲ πάντα

τὰ τρία τῆς ἐκλογῆς ἕνεκα τοῦ καλλίστου καὶ δευτέρου, ἢ

671aμηδέποτε ἱκανὸν ἐπῳδὸν γίγνεσθαι νέοις πρὸς ἀρετήν. καὶ

ὅπερ ὁ λόγος ἐν ἀρχαῖς ἐβουλήθη, τὴν τῷ τοῦ Διονύσου

χορῷ βοήθειαν ἐπιδεῖξαι καλῶς λεγομένην, εἰς δύναμιν

εἴρηκεν· σκοπώμεθα δὴ εἰ τοῦθ’ οὕτω γέγονεν. θορυβώδης

(5)μέν που ὁ σύλλογος ὁ τοιοῦτος ἐξ ἀνάγκης προϊούσης τῆς

πόσεως ἐπὶ μᾶλλον ἀεὶ συμβαίνει γιγνόμενος, ὅπερ ὑπεθέ-

μεθα κατ’ ἀρχὰς ἀναγκαῖον εἶναι γίγνεσθαι περὶ τῶν νῦν

671bλεγομένων.

     {ΚΛ.} Ἀνάγκη.

     {ΑΘ.} Πᾶς δέ γε αὐτὸς αὑτοῦ κουφότερος αἴρεται καὶ

γέγηθέν τε καὶ παρρησίας ἐμπίμπλαται καὶ ἀνηκουστίας ἐν

(5)τῷ τοιούτῳ τῶν πέλας, ἄρχων δ’ ἱκανὸς ἀξιοῖ ἑαυτοῦ τε καὶ

τῶν ἄλλων γεγονέναι.

     {ΚΛ.} Τί μήν;

     {ΑΘ.} Οὐκοῦν ἔφαμεν, ὅταν γίγνηται ταῦτα, καθάπερ τινὰ

σίδηρον τὰς ψυχὰς τῶν πινόντων διαπύρους γιγνομένας

(10)μαλθακωτέρας γίγνεσθαι καὶ νεωτέρας, ὥστε εὐαγώγους

671cσυμβαίνειν τῷ δυναμένῳ τε καὶ ἐπισταμένῳ παιδεύειν τε

καὶ πλάττειν, καθάπερ ὅτ’ ἦσαν νέαι; τοῦτον δ’ εἶναι τὸν

πλάστην τὸν αὐτὸν ὥσπερ τότε, τὸν ἀγαθὸν νομοθέτην, οὗ

νόμους εἶναι δεῖ συμποτικούς, δυναμένους τὸν εὔελπιν καὶ

(5)θαρραλέον ἐκεῖνον γιγνόμενον καὶ ἀναισχυντότερον τοῦ

δέοντος, καὶ οὐκ ἐθέλοντα τάξιν καὶ τὸ κατὰ μέρος σιγῆς

καὶ λόγου καὶ πόσεως καὶ μούσης ὑπομένειν, ἐθέλειν ποιεῖν

πάντα τούτοις τἀναντία, καὶ εἰσιόντι τῷ μὴ καλῷ θάρρει

671dτὸν κάλλιστον διαμαχόμενον φόβον εἰσπέμπειν οἵους τ’

εἶναι μετὰ δίκης, ὃν αἰδῶ τε καὶ αἰσχύνην θεῖον φόβον

ὠνομάκαμεν;

     {ΚΛ.} Ἔστιν ταῦτα.

(5)     {ΑΘ.} Τούτων δέ γε τῶν νόμων εἶναι νομοφύλακας καὶ

συνδημιουργοὺς αὐτοῖς τοὺς ἀθορύβους καὶ νήφοντας τῶν

μὴ νηφόντων στρατηγούς, ὧν δὴ χωρὶς μέθῃ διαμάχεσθαι

δεινότερον ἢ πολεμίοις εἶναι μὴ μετὰ ἀρχόντων ἀθορύβων,

καὶ τὸν αὖ μὴ δυνάμενον ἐθέλειν πείθεσθαι τούτοις καὶ τοῖς

671eἡγεμόσιν τοῖς τοῦ Διονύσου, τοῖς ὑπὲρ ἑξήκοντα ἔτη γε-

γονόσιν, ἴσην καὶ μείζω τὴν αἰσχύνην φέρειν ἢ τὸν τοῖς

τοῦ Ἄρεως ἀπειθοῦντα ἄρχουσιν.

     {ΚΛ.} Ὀρθῶς.

(5)     {ΑΘ.} Οὐκοῦν εἴ γε εἴη τοιαύτη μὲν μέθη, τοιαύτη δὲ

παιδιά, μῶν οὐκ ὠφεληθέντες ἂν οἱ τοιοῦτοι συμπόται καὶ

μᾶλλον φίλοι ἢ πρότερον ἀπαλλάττοιντο ἀλλήλων, ἀλλ’ οὐχ

672aὥσπερ τὰ νῦν ἐχθροί, κατὰ νόμους δὲ πᾶσαν τὴν συνουσίαν

συγγενόμενοι καὶ ἀκολουθήσαντες, ὁπότε ἀφηγοῖντο οἱ

νήφοντες τοῖς μὴ νήφουσιν;

     {ΚΛ.} Ὀρθῶς, εἴ γε δὴ εἴη τοιαύτη οἵαν νῦν λέγεις.

(5)     {ΑΘ.} Μὴ τοίνυν ἐκεῖνό γ’ ἔτι τῆς τοῦ Διονύσου δωρεᾶς

ψέγωμεν ἁπλῶς, ὡς ἔστιν κακὴ καὶ εἰς πόλιν οὐκ ἀξία

παραδέχεσθαι. καὶ γὰρ ἔτι πλείω τις ἂν ἐπεξέλθοι λέγων·

ἐπεὶ καὶ τὸ μέγιστον ἀγαθὸν ὃ δωρεῖται λέγειν μὲν ὄκνος

εἰς τοὺς πολλοὺς διὰ τὸ κακῶς τοὺς ἀνθρώπους αὐτὸ ὑπο-

672bλαβεῖν καὶ γνῶναι λεχθέν.

     {ΚΛ.} Τὸ ποῖον δή;

     {ΑΘ.} Λόγος τις ἅμα καὶ φήμη ὑπορρεῖ πως ὡς ὁ θεὸς

οὗτος ὑπὸ τῆς μητρυᾶς Ἥρας διεφορήθη τῆς ψυχῆς τὴν

(5)γνώμην, διὸ τάς τε βακχείας καὶ πᾶσαν τὴν μανικὴν ἐμ-

βάλλει χορείαν τιμωρούμενος· ὅθεν καὶ τὸν οἶνον ἐπὶ τοῦτ’

αὐτὸ δεδώρηται. ἐγὼ δὲ τὰ μὲν τοιαῦτα τοῖς ἀσφαλὲς ἡγου-

μένοις εἶναι λέγειν περὶ θεῶν ἀφίημι λέγειν, τὸ δὲ τοσόνδε

672cοἶδα, ὅτι πᾶν ζῷον, ὅσον αὐτῷ προσήκει νοῦν ἔχειν τελεω-

θέντι, τοῦτον καὶ τοσοῦτον οὐδὲν ἔχον ποτὲ φύεται· ἐν

τούτῳ δὴ τῷ χρόνῳ ἐν ᾧ μήπω κέκτηται τὴν οἰκείαν φρό-

νησιν, πᾶν μαίνεταί τε καὶ βοᾷ ἀτάκτως, καὶ ὅταν ἀκταινώσῃ

(5)ἑαυτὸ τάχιστα, ἀτάκτως αὖ πηδᾷ. ἀναμνησθῶμεν δὲ ὅτι

μουσικῆς τε καὶ γυμναστικῆς ἔφαμεν ἀρχὰς ταύτας εἶναι.

     {ΚΛ.} Μεμνήμεθα· τί δ’ οὔ;

     {ΑΘ.} Οὐκοῦν καὶ ὅτι τὴν ῥυθμοῦ τε καὶ ἁρμονίας αἴ-

672dσθησιν τοῖς ἀνθρώποις ἡμῖν ἐνδεδωκέναι τὴν ἀρχὴν ταύτην

ἔφαμεν, Ἀπόλλωνα δὲ καὶ Μούσας καὶ Διόνυσον θεῶν

αἰτίους γεγονέναι;

     {ΚΛ.} Πῶς γὰρ οὔ;

(5)     {ΑΘ.} Καὶ δὴ καὶ τὸν οἶνόν γε, ὡς ἔοικεν, ὁ τῶν ἄλλων

λόγος, ἵνα μανῶμεν, φησὶν ἐπὶ τιμωρίᾳ τῇ τῶν ἀνθρώπων

δεδόσθαι· ὁ δὲ νῦν λεγόμενος ὑφ’ ἡμῶν φάρμακον ἐπὶ τοὐ-

ναντίον φησὶν αἰδοῦς μὲν ψυχῆς κτήσεως ἕνεκα δεδόσθαι,

σώματος δὲ ὑγιείας τε καὶ ἰσχύος.

(10)     {ΚΛ.} Κάλλιστα, ὦ ξένε, τὸν λόγον ἀπεμνημόνευκας.

672e     {ΑΘ.} Καὶ τὰ μὲν δὴ τῆς χορείας ἡμίσεα διαπεπε-

ράνθω· τὰ δ’ ἡμίσεα, ὅπως ἂν ἔτι δοκῇ, περανοῦμεν ἢ καὶ

ἐάσομεν.

     {ΚΛ.} Ποῖα δὴ λέγεις, καὶ πῶς ἑκάτερα διαιρῶν;

(5)     {ΑΘ.} Ὅλη μέν που χορεία ὅλη παίδευσις ἦν ἡμῖν, τούτου

δ’ αὖ τὸ μὲν ῥυθμοί τε καὶ ἁρμονίαι, τὸ κατὰ τὴν φωνήν.

     {ΚΛ.} Ναί.

     {ΑΘ.} Τὸ δέ γε κατὰ τὴν τοῦ σώματος κίνησιν ῥυθμὸν

μὲν κοινὸν τῇ τῆς φωνῆς εἶχε κινήσει, σχῆμα δὲ ἴδιον.

673aἐκεῖ δὲ μέλος ἡ τῆς φωνῆς κίνησις.

     {ΚΛ.} Ἀληθέστατα.

     {ΑΘ.} Τὰ μὲν τοίνυν τῆς φωνῆς μέχρι τῆς ψυχῆς πρὸς

ἀρετὴν παιδείας οὐκ οἶδ’ ὅντινα τρόπον ὠνομάσαμεν μου-

(5)σικήν.

     {ΚΛ.} Ὀρθῶς μὲν οὖν.

     {ΑΘ.} Τὰ δέ γε τοῦ σώματος, ἃ παιζόντων ὄρχησιν εἴ-

πομεν, ἐὰν μέχρι τῆς τοῦ σώματος ἀρετῆς ἡ τοιαύτη κίνη-

σις γίγνηται, τὴν ἔντεχνον ἀγωγὴν ἐπὶ τὸ τοιοῦτον αὐτοῦ

(10)γυμναστικὴν προσείπωμεν.

     {ΚΛ.} Ὀρθότατα.

673b     {ΑΘ.} Τὸ δὲ τῆς μουσικῆς, ὃ νυνδὴ σχεδὸν ἥμισυ διε-

ληλυθέναι τῆς χορείας εἴπομεν καὶ διαπεπεράνθαι, καὶ νῦν

οὕτως εἰρήσθω· τὸ δ’ ἥμισυ λέγωμεν, ἢ πῶς καὶ πῇ ποιη-

τέον;

(5)     {ΚΛ.} Ὦ ἄριστε, Κρησὶν καὶ Λακεδαιμονίοις διαλεγόμενος,

μουσικῆς πέρι διελθόντων ἡμῶν, ἐλλειπόντων δὲ γυμνα-

στικῆς, τί ποτε οἴει σοι πότερον ἡμῶν ἀποκρινεῖσθαι πρὸς

ταύτην τὴν ἐρώτησιν;

     {ΑΘ.} Ἀποκεκρίσθαι ἔγωγ’ ἄν σε φαίην σχεδὸν ταῦτ’

673cἐρόμενον σαφῶς, καὶ μανθάνω ὡς ἐρώτησις οὖσα αὕτη

τὰ νῦν ἀπόκρισίς τέ ἐστιν, ὡς εἶπον, καὶ ἔτι πρόσταξις

διαπεράνασθαι τὰ περὶ γυμναστικῆς.

     {ΚΛ.} Ἄρισθ’ ὑπέλαβές τε καὶ οὕτω δὴ ποίει.

(5)     {ΑΘ.} Ποιητέον· οὐδὲ γὰρ πάνυ χαλεπόν ἐστιν εἰπεῖν ὑμῖν

γε ἀμφοτέροις γνώριμα. πολὺ γὰρ ἐν ταύτῃ τῇ τέχνῃ πλέον

ἐμπειρίας ἢ ἐν ἐκείνῃ μετέχετε.

     {ΚΛ.} Σχεδὸν ἀληθῆ λέγεις.

     {ΑΘ.} Οὐκοῦν αὖ ταύτης ἀρχὴ μὲν τῆς παιδιᾶς τὸ κατὰ

673dφύσιν πηδᾶν εἰθίσθαι πᾶν ζῷον, τὸ δὲ ἀνθρώπινον, ὡς

ἔφαμεν, αἴσθησιν λαβὸν τοῦ ῥυθμοῦ ἐγέννησέν τε ὄρχησιν

καὶ ἔτεκεν, τοῦ δὲ μέλους ὑπομιμνῄσκοντος καὶ ἐγείροντος

τὸν ῥυθμόν, κοινωθέντ’ ἀλλήλοις χορείαν καὶ παιδιὰν ἐτε-

(5)κέτην.

     {ΚΛ.} Ἀληθέστατα.

     {ΑΘ.} Καὶ τὸ μέν, φαμέν, ἤδη διεληλύθαμεν αὐτοῦ, τὸ δὲ

πειρασόμεθα ἐφεξῆς διελθεῖν.

     {ΚΛ.} Πάνυ μὲν οὖν.

(10)     {ΑΘ.} Ἐπὶ τοίνυν τῇ τῆς μέθης χρείᾳ τὸν κολοφῶνα

673eπρῶτον ἐπιθῶμεν, εἰ καὶ σφῷν συνδοκεῖ.

     {ΚΛ.} Ποῖον δὴ καὶ τίνα λέγεις;

     {ΑΘ.} Εἰ μέν τις πόλις ὡς οὔσης σπουδῆς τῷ ἐπιτηδεύ-

ματι τῷ νῦν εἰρημένῳ χρήσεται μετὰ νόμων καὶ τάξεως,

(5)ὡς τοῦ σωφρονεῖν ἕνεκα μελέτῃ χρωμένη, καὶ τῶν ἄλλων

ἡδονῶν μὴ ἀφέξεται ὡσαύτως καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον,

τοῦ κρατεῖν αὐτῶν ἕνεκα μηχανωμένη, τοῦτον μὲν τὸν

τρόπον ἅπασι τούτοις χρηστέον· εἰ δ’ ὡς παιδιᾷ τε, καὶ

ἐξέσται τῷ βουλομένῳ καὶ ὅταν βούληται καὶ μεθ’ ὧν ἂν

674aβούληται πίνειν μετ’ ἐπιτηδευμάτων ὡντινωνοῦν ἄλλων, οὐκ

ἂν τιθείμην ταύτην τὴν ψῆφον, ὡς δεῖ ποτε μέθῃ χρῆσθαι

ταύτην τὴν πόλιν ἢ τοῦτον τὸν ἄνδρα, ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον τῆς

Κρητῶν καὶ Λακεδαιμονίων χρείας προσθείμην ἂν τῷ τῶν

(5)Καρχηδονίων νόμῳ, μηδέποτε μηδένα ἐπὶ στρατοπέδου γεύ-

εσθαι τούτου τοῦ πώματος, ἀλλ’ ὑδροποσίαις συγγίγνεσθαι

τοῦτον τὸν χρόνον ἅπαντα, καὶ κατὰ πόλιν μήτε δούλην

μήτε δοῦλον γεύεσθαι μηδέποτε, μηδὲ ἄρχοντας τοῦτον τὸν

674bἐνιαυτὸν ὃν ἂν ἄρχωσιν, μηδ’ αὖ κυβερνήτας μηδὲ δικαστὰς

ἐνεργοὺς ὄντας οἴνου γεύεσθαι τὸ παράπαν, μηδ’ ὅστις βου-

λευσόμενος εἰς βουλὴν ἀξίαν τινὰ λόγου συνέρχεται, μηδέ

γε μεθ’ ἡμέραν μηδένα τὸ παράπαν εἰ μὴ σωμασκίας ἢ

(5)νόσων ἕνεκα, μηδ’ αὖ νύκτωρ ὅταν ἐπινοῇ τις παῖδας

ποιεῖσθαι ἀνὴρ ἢ καὶ γυνή. καὶ ἄλλα δὲ πάμπολλα ἄν τις

λέγοι ἐν οἷς τοῖς νοῦν τε καὶ νόμον ἔχουσιν ὀρθὸν οὐ ποτέος

674cοἶνος· ὥστε κατὰ τὸν λόγον τοῦτον οὐδ’ ἀμπελώνων ἂν πολλῶν

δέοι οὐδ’ ᾗτινι πόλει, τακτὰ δὲ τά τ’ ἄλλ’ ἂν εἴη γεωργή-

ματα καὶ πᾶσα ἡ δίαιτα, καὶ δὴ τά γε περὶ οἶνον σχεδὸν

ἁπάντων ἐμμετρότατα καὶ ὀλίγιστα γίγνοιτ’ ἄν. οὗτος, ὦ

(5)ξένοι, ἡμῖν, εἰ συνδοκεῖ, κολοφὼν ἐπὶ τῷ περὶ οἴνου λόγῳ

ῥηθέντι εἰρήσθω.

     {ΚΛ.} Καλῶς, καὶ συνδοκεῖ.